Công tác giáo dục hướng nghiệp, định hướng phân luồng trong học sinh trường THPT nhằm giúp học sinh nâng cao hiểu biết nghề nghiệp và năng lực bản thân để có thể định hướng đúng đắn trong chọn ngành, chọn nghề phù hợp. Nghị quyết số 29-NQ/2013/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI nêu rõ mục tiêu của giáo dục phổ thông: “Phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh”. Quyết định số 522/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Đề án “Giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng học sinh trong giáo dục phổ thông giai đoạn 2018 - 2025”; Thông tư 07/2022/TT-BGDĐT quy định công tác tư vấn nghề nghiệp, việc làm và hỗ trợ khởi nghiệp trong cơ sở giáo dục đã chỉ rõ:“Đối với cấp trung học phổ thông: Nội dung mang tính thực hành và định hướng nghề nghiệp”.Đặc biệt, trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, môn học mới hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp đã trở thành hoạt động giáo dục bắt buộc, có vai trò đặc biệt quan trọng giúp học sinh hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất thích ứng với nghề nghiệp trong tương lai.

Thông qua các phương tiện truyền thông, chúng tôi– những giáo viên đang công tác tại trường THCS&THPT Bến Hải hiểu rằng việc tư vấn hướng nghiệp, phân luồng HS sau tốt nghiệp THPT được xem là một vấn đề cấp thiết hiện nay vì nó giúp cho các emchọn nghề một cách có cơ sở, giúp HS có được nhận thức đúng đắn hơn về nghề nghiệp, phát huy tối đa năng lực sáng tạo, nâng cao chất lượng cuộc sống, đồng thời đáp ứng được nhu cầu của xã hội, tránh lãng phí về đào tạo và sử dụng lao động hợp lý, góp phần vào việc phát triển kinh tế xã hội bền vững của địa phương và của đất nước.

NỘI DUNG

1. THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ

Hiện nay, việc dạy học hướng nghiệp đã được triển khai tại tất cả các trường phổ thông dưới dạng môn học đồng thời được lồng ghép, tích hợp trong các môn học và hoạt động giáo dục.Trên thực tế, giáo dục hướng nghiệp trong trường THPT được thực hiện thông qua các môn học cơ bản, chương trình giáo dục hướng nghiệp chính khóa, môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, tham quan, sinh hoạt ngoại khóa, tư vấn nghề nghiệp với mục đích chung hướng tới là hình thành sự hứng thú, nâng cao nhận thức lựa chọn nghề nghiệp, khuynh hướng và năng lực nghề cho học sinh. Tuy nhiên không ít bạn học sinhkhi tham gia vào các buổi sinh hoạt, ngoại khóa về tư vấn học nghề, hướng nghiệp do lớp, trường tổ chức chưa nhận thức đúng vai trò của nó.

Chương trình THCS và THPT hiện nay chưa có đơn vị kiến thức nào hướng dẫn cụ thể học sinh phương pháp giáo dục hướng nghiệp, định hướng phân luồng cho học sinh. Nguồn tài liệu để nghiên cứu và giảng dạy môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp còn hạn chế. Không phải tất cả các giáo viên đều chú ý đến công việc này trong quá trình giảng dạy, nhất là giáo viên không chủ nhiệm và giảng dạy môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp. Vì vậy, để học sinh có định hướng rõ ràng về nghề nghiệp trên quả thực là điều rất khó khăn.

Cùng với đó là sự bao bọc của các gia đình, các bậc cha mẹ luôn nghĩ con mình còn quá bé, để học xong THPT tìm nghề cũng chưa muộn hoặc tâm lý chạy theo trào lưu, con mình phải được học cho bằng bạn bằng bè nên đa phần các bậc cha mẹ đều hướng con theo học cao đẳng, đại học. Thêm vào đó, phải tốt nghiệp đại học mới thỏa mãn yêu cầu của các bậc phụ huynh và đỡ thua kém bạn bè, dẫn đến một thực trạng xã hội ngày càng tràn lan các trường đại học, cao đẳng, dẫn tới tình trạng cử nhân đại học khi ra trường phải “giấu bằng” để xin được làm công nhân.

Xã hội thường coi trọng người có học, có chữ, có bằng cấp cao nên phần đông cha mẹ đều muốn con mình học để “làm thầy” hơn là “làm thợ”. Đại đa số các gia đình có con em đứng trước ngưỡng cửa sau THPT đều muốn cho con em mình vào trường cao đẳng,đại học, xem đây là con đường lập thân duy nhất.

Chúng tôi đã tiến hành khảo sát thực trạng nhận thức và thái độ của giáo viên trường THCS&THPT Bến Hải trong việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPTthông qua 3 câu hỏi sau:

Câu 1: Xin thầy/cô cho biết, trong các hoạt động giáo dục của nhà trường hiện nay thầy/cô có định hướng nghề nghiệp cho học sinh không?

(Chỉ chọn một đáp án được cho là đúng nhất)

1. Thường xuyên
2. Rất Ít
3. Không

Câu 2: Xin thầy/cô cho biết, việc định hướng lựa chọn nghề nghiệp tương lai cho học sinh có cần thiết không?

(Chỉ chọn một đáp án được cho là đúng nhất)

1. Rất cần thiết
2. Cần thiết
3. Không cần thiết

Câu 3: Xin thầy/cô cho biết, Các nội dung và thời lượng để định hướng lựa chọn nghề nghiệp cho học sinh ở môn học đã phù hợp chưa ?

(Chỉ chọn một đáp án được cho là đúng nhất)

1. Rất phù hợp
2. Tương đối phù hợp
3. Không phù hợp

Câu 4 Xin thầy/cô cho biết cần có giải pháp gì để việc định hướng lựa chọn nghề nghiệp tương lai cho học sinh THPT hiệu quả và thiết thực?

………………………………………………………………………………………

Kết quả sau khi khảo sát, chúng tôitiến hành phân loại và thu được kết quả như sau:

Qua số liệu ở bảng trên, chúng tôi có thể rút ra một số nhận xét như sau:Đa số các thầy cô giáo đều tâm huyết với nghề, tận tụy trong công tác giảng dạy, chăm lo và quan tâm đến học sinh trong công tác định hướng nghề nghiệp cho học sinh. Trong đó 100% các thầy cô đều cho rằng việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh là cần thiết và rất cần thiết.

Tuy nhiên, Qua nghiên cứu nhóm nhận thấy vẫn còn một số mặt hạn chế như:

+ Nội dung và thời lượng để định hướng lựa chọn nghề nghiệp cho học sinh ở một số môn học còn chưa nhiều.

+ Giáo viên phụ trách công tác hướng nghiệp chưa được đào tạo bài bản, đặc biệt ở khâu tư vấn hướng nghiệp, chủ yếu là giáo viên kiêm nhiệm.

+  Một phương pháp mang tính hệ thống trong giáo dục hướng nghiệp để học sinh thấy hết tầm quan trọng của việc lựa chọn nghề nghiệp còn ít được quan tâm

+ Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là môn học mới, có ý nghĩa quan trọng trong định hướng nghề nghiệp cho học sinh, tuy nhiên giáo viên giảng dạy còn gặp nhiều khó khăn trong cập nhật thông tin và phương pháp giảng dạy.

Chúng tôi cũng tiến hành khảo sát thực trạng nhận thức và thái độ của học sinhtrường THCS&THPT Bến Hải về định hướng lựa chọn nghề nghiệp thông qua các câu hỏi sau:

Câu 1: Xin bạn cho biết, em đã có dự định cho nghề nghiệp tương lai của mình chưa?

(Chỉ chọn một đáp án được cho là đúng nhất)

1. Có
2. Mới suy nghĩ qua
3. Không rõ

Câu 2: Xin em cho biết, việc định hướng lựa chọn nghề nghiệp tương lai của mình là điều cần thiết và quan trọng không?

(Chỉ chọn một đáp án được cho là đúng nhất)

1. Rất cần thiết
2. Cần thiết
3. Không cần thiết

Câu 3: Xin em cho biết, Việc lựa chọn nghề nghiệp của em sẽ phụ thuộc vào ai?

(Chỉ chọn một đáp án được cho là đúng nhất)

1. Bản thân
2. Gia đình
3. Lí do khác: ……………………………………………….

Câu 4: Xin em cho biết, em sẽ dự định xây dựng nghề nghiệp của mình bằng cách?

1. Học cao đẳng, đại học
2. Học nghề
3. Đi làm ngay

Câu 5: Xin bạn cho biết, em gặp những khó khăn gì khi định hướng lựa chọn nghề nghiệp tương lai cảu mình?Em có thể đề xuất nhữnggiải pháp để khắc phục khó khăn đó.

……………………………………………………………………………………

Kết quả sau khi khảo sát, chúng tôitiến hành phân loại và thu được kết quả như sau:

Qua khảo sát cho thấy tỷ lệ các em có dự định nghề nghiệp tương lai của mình còn tương đối thấp chỉ là 34 %, trong khi đó nhiều em còn chưa xác định rõ được định hướng nghề nghiệp của bản thân ,tỷ lệ này là 41%.  Bên cạnh đó vẫn còn tới 31,3 % các emđược hỏi cho rằng việc định hướng nghề nghiệp là không cần thiết. Điều này ảnh hưởng rất lớn từ nhận thức đến hành động trong việc lựa chọn nghề nghiệp của học sinh.

Kết quả khảo sát của nhóm nghiên cứu còn cho thấy rằng việc lựa chọn nghề nghiệp của các emcòn phụ thuộc khá nhiều vào gia đình chiếm tỉ lệ 54,9 %, do vậy nhiều khi tạo sự áp đặt trong quá trình chọn nghề của học sinh.

Qua quá trình nghiên cứu, nhóm chúng tôi nhận thấy việc định hướng lựa chọn nghề nghiệp của các emcòn có nhiều hạn chế và tồn tại, cụ thể như:

- Học sinh lựa chọn nghề nghiệp theo phong trào.

- Học sinh chưa có nhận thức đúng đắn về việc lựa chọn nghề nghiệp.

- Hiểu biết về nghề nghiệp còn nhiều hạn chế, chưa phát triển được năng lực  lựa chọn nghề nghiệp phù hợp.

• Học sinh bị chi phối rất nhiều bởi các vấn đề khác như gia đình, các mối quan hệ, cảm xúc nhất thời, bản thân không có chính kiến.

- Học sinh hoang mang, bối rối trước những thông tin đến từ sự quảng bá của các trường Đại học, cao đẳng.

• Sự phát triển chóng mặt của internet khiến các emxemđược các thông tin ảo, chưa được kiểm chứng nên dễ sinh ra tinh thần chán nản hoặc chỉ cần làm những việc đơn giản là có thu nhập.
• 

2. GIẢI PHÁP

1. Các nguyên tắc khi xây dựng giải pháp

- Đảm bảo tính kế thừa và phát huy

- Đảm bảo tính thực tiễn

- Đảm bảo tính đồng bộ

2. Các giải pháp đề xuất

*Nhà trường cần tăng cường chỉ đạo, định hướng công tác giáo dục hướng nghiệp, định hướng phân luồng cho học sinh

Nhóm nghiên cứu chúng tôibằng việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn đã mạnh dạn đưa ra những ý kiến sau:

+ Căn cứ vào kế hoạch thời gian năm học, căn cứ vào các văn bản hướng dẫn thực hiện chương trình, điều kiện cơ sở vật chất, năng lực tổ chức các sự kiện, hoạt động… Nhà trường cần xây dựng kế hoạch thực hiện giáo dục hướng nghiệp, định hướng phân luồng cho học sinh ngay từ đầu năm học.

+ Nhà trường cần tổ chức tập huấn cho các thầy cô giáo trong trường về vai trò, tầm quan trọng của công tác giáo dục hướng nghiệp, định hướng phân luồng, cung cấp tài liệu về các nghề nghiệp cần thiết đối với học sinh THPT cho các thầy cô giáo.

+ Nhà trường cần thành lập các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao...; xây dựng quy tắc văn hóa ứng xử, xây dựng nội quy, quy định phù hợp với quy định của pháp luật và đặc thù riêng của học sinh nhà trường, niêm yết trong các phòng học để học sinh thực hiện.

+ Nhà trường có chiến lược xây dựng đội ngũ nhà giáo làm công tác giảng dạy hướng nghiệp, thông qua các chương trình tập huấn, bồi dưỡng, đào tạo kỹ năng để giáo viên có thể phát huy hết những ưu điểm của mình, những điểm thu hút, hấp dẫn của bộ môn.

+ Nhà trường tổ chức mời các chuyên gia có sự ảnh hưởng lớn, sức lan tỏa lớn. Nhà trường tích cực chỉ đạo đẩy mạnh phong trào thi đua xây dựng trường học “an toàn - thân thiện - bình đẳng” với những hoạt động cụ thể thiết thực góp phần trang bị thêm nhiều kiến thức nghề nghiệp cho học sinh.

*Tích hợp lồng ghép nhận thức lựa chọn nghề nghiệp qua các môn học, hoạt động giáo dục

+Các thầy cô giáo ngoài việc lồng ghép hướng nghiệp cho học sinh trong các tiết dạy còn tư vấn, hướng dẫn học sinh lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực sở trường như: Lựa chọn khối học phù hợp, lựa chọn tổ hợp,…

+ Tổ chức cho các emtrải nghiệm nghề nghiệp hướng tới các ngành nghề phổ biến, có nhu cầu lao động cao trong tương lai. Thông qua tiết dạy, các emxác định rõ các năng lực và phẩm chất có phù hợp với các yêu cầu của các ngành nghề, nhận ra khả năng của mình và lựa chọn ngành nghề phù hợp với năng lực.

* Giáo dục hướng nghiệp cho học sinh thông qua hoạt động phong trào do nhà trường tổ chức

+ Tổ chức các hoạt động ngoại khóa:

+ Tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ

+ Tổ chức các hoạt động vui chơi giải trí, thể dục thể thao:

+ Tổ chức hoạt động tiếp cận và sáng tạo khoa học kĩ thuật

+ Tổ chức ngày hội tuyển sinh, tư vấn nghề nghiệp

+ Tổ chức giao lưu với tấm gương trẻ thành công trong quá trình khởi nghiệp

+ Tổ chức sàn giao dịch việc làm

*Phát huy vai trò giáo viên chủ nhiệm lớp trong việc giáo dục nâng cao nhận thức lựa chọn nghề nghiệp cho học sinh

+Các thầy cô giáo chủ nhiệm cần giúp học sinh nhận thức sâu sắc về lựa chọn nghề nghiệp.

+ Các thầy cô giáo chủ nhiệm cầnxây dựng lớp học thân thiện, môi trường học tập tích cực

+ Các thầy cô giáo chủ nhiệm cầntổ chức tiết sinh hoạt lớp hiệu quả

+  Tổ chức các buổi sinh hoạt ngoại khóa, trải nghiệm sáng tạo

+ Lập bảng đăng ký lựa chọn nghề nghiệp

+ Tổ chức cuộc thi giới thiệu về “Nghề emyêu”

*Tổ chức các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp

+Tổ chức hiệu quả tiết sinh hoạt dưới cờ đầu tháng

+Tổ chức trải nghiệm thực tế tại các cơ sở kinh doanh, dịch vụ và các làng nghề truyền thống tại địa phương.

+Trải nghiệm thực tế tại các cơ sở kinh doanh, dịch vụ tại địa phương

+ Trải nghiệm tại các làng nghề truyền thống tại địa phương

*Hướng dẫn học sinh nghiên cứu thông tin về khối học, ngành học phù hợp với năng lực và thực tiễn

Một là:Liệt kê những nghề mà bản thân biết và có hứng thú. Mong muốn của emvề nghề nghiệp có thể đáp ứng: Cơ hội thăng tiến; Môi trường làm việc; Thu nhập; Giờ giấc; Tính chất công việc hấp dẫn; Uy tín xã hội. Sau đó, lập danh sách thứ tự ưu tiên của các nghề.

Hai là: Học sinh tìm hiểu yêu cầu của từng nghề (năng lực, tính cách, điều kiện lao động…), có thể tham khảo ở mục tuyển dụng trên các báo, tạp chí. Trên cơ sở đó, học sinh tìm ra các điểm chung giữa yêu cầu của nghề và khả năng đáp ứng của bản thân.

Ba là: Nghề bản thân thích; Nội dung công việc; Điều kiện lao động; Giá trị ý nghĩa đối với bản thân; Các cơ hội - nghề bản thân có năng lực đáp ứng; Sức khỏe; Năng lực học tập; Điều kiện gia đình.

Bốn là: Nghề đó thuộc lĩnh vực nào - Trường nào có đào tạo lực vực đó; Lập danh sách ưu tiên các trường công lập - dân lập; Điểm chuẩn - chỉ tiêu tuyển sinh; Danh tiếng - uy tín (thời gian thành lập - thành tích); Thời gian đào tạo (đại học - cao đẳng - trung cấp); Địa điểm đào tạo (gần nhà - xã nhà).

Ngoài ra, nhà trường cũng liên kết với các cơ sở giáo dục Đại học, tư vấn cho học sinh về vị trí việc làm sau tốt nghiệp. Nội dung này thường được tổ chức trong một buổi từ tháng 02 đến tháng 04 hàng năm. Các cơ sở giáo dục Đại học, Cao đẳng, các công ty Du học... có nhu cầu tuyển sinh sẽ đăng kí, mở các gian hàng tại trường, tư vấn trực tiếp cho các emhọc sinh. Hoạt động này giúp học sinh hiểu rõ hơn ngành nghề mà mình sẽ lựa chọn, từ đó đưa ra quyết định phù hợp với thực tiễn, nhu cầu và mong muốn của bản thân.

Với học sinh lớp 10, trước khi lựa chọn lớp theo nhóm bộ môn, Đoàn trường làm video định hướng khối học cho học sinh. Nội dung của video theo các chủ đề: Giới thiệu các tổ hợp môn của nhà trường, giới thiệu ngành nghề trong xã hội tương ứng với tổ hợp môn; Tư vấn chọn nhóm môn... Qua xemcác video trên trang Đoàn trường, học sinh sẽ có những thông tin cần thiết cho việc chọn tổ hợp phù hợp với sở thích, năng lực và định hướng lựa chọn nghề nghiệp sau này. Đồng thời, nhà trường tổ chức các buổi tư vấn lựa chọn tổ hợp dành cho học sinh khối 10, giúp các emcó những định hướng đúng đắn, phù hợp.

* Tăng cường phối hợp giữa gia đình và nhà trường, xã hội trong việc định hướng lựa chọn nghề nghiệp cho học sinh.

* Xây dựng cẩm nang định hướng lựa chọn nghề nghiệp cho học sinh.

+ Nhóm nghiên cứu chúng tôi thiết kế minh họa bộ cẩm nang định hướng lựa chọn nghề nghiệp cho học sinhcó nội dung phù hợp dưới hình thức tờ rơi và sách ảnh với mục đích tiến hành thử nghiệm và tuyên truyền cho học sinh