Việc học nghề nào, ngành nào mà bản thân không cảm thấy chán nản, còn phát huy được năng lực cá nhân là điều rất quan trọng. Việc lựa chọn không đúng định hướng nghề nghiệp sẽ khiến học sinh trở nên lạc hướng, hay phải chuyển ngành, đổi trường tạo ra nhiều khó khăn trong học tập và cuộc sống.

Có một câu chuyện về vị lãnh tụ vĩ đại của chúng ta:

“Hồi ở Pác Bó, sáng ra Bác thường bố trí công việc cho chúng tôi làm. Ai không có việc được Bác tìm việc cho. Ai đã sắp xếp được công việc trong ngày, Bác thấy vui dù việc làm là rất nhỏ. Bác thường hỏi từng người:

• Hôm nay chú định làm gì?
• Thưa Bác, vá áo ạ!
• Được! Còn chú kia?
• Thưa Bác, nghiên cứu tài liệu ạ!
• Được! Còn chú này chưa có việc gì à? Sách này hay đấy, chú đọc đi.

[...] Đặc biệt là khi nghiên cứu tài liệu, Bác thường hướng dẫn rất chu đáo giúp các chiến sĩ quen dần vào nề nếp. Đối với anh chị em phục vụ, Bác cũng ân cần chỉ bảo. Có lần Bác nói với chị Trưng người Cao Bằng.

• Nấu cơm rửa bát cũng phải có trật tự, có kế hoạch cụ thể. Trước khi nấu cơm phải kiếm củi rồi mới đổ gạo vào nồi vo, rồi nhóm lửa, và chạy đi lấy lá đợi cơm cạn đậy vào. Chứ vo gạo rồi mới chạy đi kiếm củi thì thật là vô lý.

(Trích trong “120 Bài Viết Về Chủ Tịch Hồ Chí Minh” - Bộ sách kỷ niệm 120 năm ngày sinh Chủ Tịch Hồ Chí Minh, NXB Thanh Niên).

Việc nhắc nhở thường xuyên của Bác rèn luyện cho mọi người ở bên cạnh Bác có một thói quen sắp xếp công việc hàng ngày, rèn luyện cho bộ óc các chiến sĩ quen làm việc có kế hoạch, tránh sự tùy tiện tản mạn và nhất là tránh nhàn rỗi.

Qua câu chuyện trên và qua nghiên cứu về tư tưởng, đạo đức, đặc biệt là phong cách làm việc có kế hoạch của Bác, chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy, trong công tác hằng ngày, điểm nổi bật của Chủ tịch Hồ Chí Minh là đòi hỏi làm việc gì cũng phải có chương trình, kế hoạch. Mọi công việc từ lớn đến nhỏ, từ công việc hằng ngày, đến tuần và tháng đều được xây dựng cụ thể, chi tiết. Trong việc đặt kế hoạch Người nhắc nhở: “không nên tham lam, phải thiết thực, vừa sức, từ thấp đến cao”.

Như vậy, ta thấy rõ những lợi ích khi định hướng đúng đắn nghề nghiệp từ sớm. Đó là việc nâng cao kỹ năng tự nhận thức bản thân: Học sinh sẽ biết mình có niềm yêu thích đặc biệt, đam mê hay năng lực, tố chất nổi bật nào. Đây là bước đầu để học sinh định hình được hướng đi trong tương lai, trước mắt chính là việc chọn khối ngành ở bậc đại học. Trải nghiệm với nhiều ngành nghề khác nhau: Việc để học sinh trải nghiệm nhiều ngành nghề, công việc đa dạng sẽ giúp các bạn ý thức được bản thân phù hợp với lựa chọn nào nhất. Từ đó, học sinh sẽ khoanh vùng được những môn học, kỹ năng cần tập trung phát triển. Hình dung được nghề nghiệp trong tương lai: Học sinh sẽ biết được đặc trưng, nhiệm vụ cụ thể của công việc mình lựa chọn là gì thông qua các buổi hướng nghiệp. Các bạn cũng sớm biết được mình phải chuẩn bị những gì để có thể gắn bó lâu dài với lựa chọn đó.

Lợi ích tiếp theo đó là khả năng xây dựng kế hoạch học tập tốt nhất cho bậc đại học: Khi đã xác định được mục tiêu cần hướng đến, học sinh sẽ không gặp nhiều khó khăn khi chọn khối học ngay từ năm lớp 10. Qua đó, các bạn cũng kiên định hơn với lựa chọn của mình để không gặp tình trạng “bỏ dở” giữa chừng.

Thực trạng hiện nay, theo nghiên cứu của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, hơn 26% sinh viên ra trường thất nghiệp và hơn 70% làm trái ngành nghề. Những con số này đã phản ánh chân thực thực trạng học sinh, sinh viên chưa nhận thức rõ khả năng bản thân cũng như chưa định hướng được nghề nghiệp phù hợp dẫn đến việc chọn sai ngành. Như vậy có thể thấy rằng, cho dù đã chọn được trường đại học cho bản thân nhưng điểu đó đa phần các bạn học sinh đều dựa vào xu hướng của thị trường, chạy theo các trào lưu hay nghe theo lời bố mẹ, sự lôi kéo của các bạn bè… Chính những điều đó đã khiến cho các sinh viên sau khi ra trường không có định hướng về nghề nghiệp tương lai hoặc làm trái ngành… Kế đến, đây là xu hướng thường thấy tại nhiều quốc gia phát triển trên thế giới, chẳng hạn như Mỹ, Anh, Nhật, Hàn, Singapore,… Các trường trung học tại các quốc gia này đã triển khai giáo dục hướng nghiệp từ rất sớm nhằm tạo điều kiện tối đa để học sinh xác định được ngành nghề mà mình muốn theo đuổi trong tương lai. Qua đó, học sinh sẽ giảm thiểu được những rủi ro khi chọn sai phân luồng môn học ở THPT, xa hơn là ngành học ở Đại học và việc làm sau tốt nghiệp.

Giải pháp giúp học sinh lập kế hoạch rèn luyện, phát triển sở trường liên quan đến định hướng nghề nghiệp trong tương lai.

Thứ nhất, cần lựa chọn thời điểm phù hợp.  Định hướng nghề nghiệp là một điều có tầm quan trọng đối với tương lai của học sinh, việc định hướng nghề nghiệp nên được bắt đầu từ sớm, ngay từ lúc còn ở trung học có sở nên có những hoạt động để giúp các học sinh xác định tư tưởng, niềm đam mê và để học sinh tìm ra năng khiếu, điểm mạnh của mình. Bên cạnh đó, ở giai đoạn Trung học phổ thông, các bạn cũng đã bắt đầu quan tâm về tương lai hơn thông qua việc nghe ngóng thông tin từ báo đài, tivi, hay từ những người quen về các ngành nghề trong cuộc sống hàng ngày. Ngoài ra, một số trường còn đẩy mạnh việc hướng nghiệp cho học sinh bằng nhiều hình thức như: tổ chức tư vấn, hướng dẫn học sinh làm hồ sơ xét tuyển Đại học; cập nhật thông tin thường xuyên liên quan đến vấn đề tuyển sinh cho học sinh nắm bắt; tổ chức các buổi ngoại khóa hướng nghiệp như: đi tham quan nhà máy, đi thăm nông trại… để giúp học sinh có cái nhìn về ngành nghề thực tế hơn. Tuy nói giai đoạn cấp 3 là thời điểm mà nhiều bạn quan tâm đến vấn đề hướng nghiệp, nhưng thực tế cho thấy: không có bất kỳ cột mốc chính xác nào là thời điểm “vàng” để tư vấn hướng nghiệp. Vì việc hướng nghiệp cho học sinh THPT càng được chú trọng và đầu tư càng sớm, kết quả gặt hái sẽ tốt hơn so với những các bạn không có sự chuẩn bị trước đó.  Ở giai đoạn giáo dục cơ bản - cấp Tiểu học, THCS (từ lớp 1 đến lớp 9), học sinh được trang bị tri thức, kĩ năng nền tảng; hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu và năng lực cốt lõi; chuẩn bị tâm thế cho việc thích ứng với những thay đổi nhanh chóng và nhiều mặt của xã hội tương lai. Giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp - cấp THPT (từ lớp 10 đến lớp 12), lại là giai đoạn nhằm phát triển năng lực theo sở trường, nguyện vọng của từng học sinh, bảo đảm học sinh tiếp cận nghề nghiệp, chuẩn bị cho giai đoạn học sau giáo dục phổ thông có chất lượng hoặc tham gia lao động phổ thông.

Những bước đầu để định hướng nghề nghiệp cần phải được xác định rõ ràng, bởi chính từ những năm học đầu tiên trong giai đoạn cấp 3, suy nghĩ, quan điểm của học sinh về các ngành nghề sẽ luôn thay đổi, cần phải có biện pháp ngay từ bậc THCS để học sinh dễ dàng lựa chọn ngành nghề và lập kế hoạch phát huy năng lực và sở trường của mình. Việc lên kế hoạch sớm cho cuộc đời của mình sẽ giúp cho học sinh tạo được những thành tựu lớn. Có thể kể đến cô gái Lương Lan Hương, một trong những sinh viên tiêu biểu của Học viện tài chính, người đã có những thành tựu nổi bật trong học tập và rèn luyện tại trường, cô gái trẻ nhiệt huyết cho biết cô đã tạo rất nhiều kế hoạch và phương pháp chủ động học tập trên con đường phấn đấu của mình (theo Báo Tuổi trẻ Thủ đô).

Khi định hướng nghề nghiệp, học sinh cần xác định được một số yếu tố quan trọng sau: Sở thích, đam mê; Tính cách; Năng lực; Nhu cầu thị trường.

Thứ hai, cần tìm hiểu bản thân. Một trong những bước đầu tiên và quan trọng nhất trong việc tìm hiểu bản thân để lựa chọn ngành nghề tương lai đó chính là tìm hiểu điểm mạnh và sở thích của bản thân. Cách xác định điểm mạnh đầu tiên đó là đến từ những môn học mà bản thân các học sinh học tốt nhất, kế tiếp là môn học mà học sinh thích nhất. Nếu học sinh gặp khó khăn trong việc tìm hiểu thì nên tham vấn ý kiến, nhận xét từ thầy cô, gia đình và các bạn bè, ngoài ra có thể làm thử các bài Test ở các trang mạng giúp hiểu rõ được xu hướng tính cách của mình và công việc mang tính chất phù hợp.

Học sinh nên thấu hiểu bản thân bằng cách tạo không gian riêng tư cho mình, trải nghiêm những hoạt động, bộ môn mới hay tạo những sở thích, thói quen mới... để tìm ra đam mê của chính mình. Việc hiểu rõ được sở thích và đam mê sẽ giúp học sinh có động lực thực hiện những kế hoạch để theo đuổi ngành nghề mà mình lựa chọn. Hiện nay, cũng có không ít trường THPT đã thành lập nhiều câu lạc bộ chuyên sâu trong các lĩnh vực để giúp học sinh có môi trường phát triển sở thích và khám phá bản thân nhiều hơn. Sự phát triển giáo dục này đã giúp nhiều học sinh sớm tiến gần hơn với nghề nghiệp tương lai và nhanh chóng đạt được thành công sau khi rời khỏi ghế nhà trường.

Các bước để giúp tìm hiểu bản thân phù hợp với nhóm ngành nghề gì: Rèn luyện cách đánh giá sự phù hợp của bản thân với nhóm nghề định lựa chọn (nhóm nghề mà mình yêu thích, có khả năng đáp ứng, chọn nghề mà bản thân có hiểu biết đầy đủ về nghề, chọn nghề mà xã hội có nhu cầu...).  Lựa chọn cách rèn luyện phù hợp về phẩm chất và năng lực cần thiết cho nhóm nghề định lựa chọn. Rèn luyện năng lực, phẩm chất của bản thân theo kế hoạch đã lập. Trao đổi kinh nghiệm học tập và rèn luyện để thành đạt trong hoạt động nghề nghiệp tương lai. Chuẩn bị hành trang vì ngày mai lập nghiệp (kỹ năng mềm, kiến thức bổ sung...).  Đánh giá sự phù hợp của bản thân với nghề/ nhóm nghề định lựa chọn. Chia sẻ kết quả rèn luyện phẩm chất, năng lực của bản thân theo cách đã lựa chọn để nhận thêm ý kiến từ thầy cô và người thân.

Thứ ba, tìm hiểu nghề nghiệp.  Tìm hiểu hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ ở địa phương: Tìm hiểu các thông tin về nghề/ nhóm nghề học sinh quan tâm ở địa phương và yêu cầu về năng lực, phẩm chất theo nhóm nghề. Điều kiện bảo đảm an toàn và sức khoẻ nghề nghiệp trong từng lĩnh vực. Phân tích phẩm chất và năng lực cần có của người lao động thông qua trải nghiệm một nghề cụ thể và yêu cầu của nhà tuyển dụng. Rèn luyện kĩ năng tìm hiểu, thu thập các thông tin, yêu cầu của nghề học sinh quan tâm. Định hướng nội dung hoạt động sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp. Tìm hiểu hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ ở địa phương và xu hướng nghề nghiệp hiện nay. Tìm hiểu yêu cầu của nhà tuyển dụng về phẩm chất, năng lực cần có của người lao động.

Tìm hiểu ngành nghề mà học sinh lựa chọn, những tin tức liên quan đến ngành nghề mà học sinh đã chọn thông qua Internet hoặc các diễn đàn, bao gồm: xu hướng phát triển, tỉ lệ cạnh tranh, thu nhập bình quân… để tránh tình trạng lựa chọn những ngành nghề có xu hướng bão hòa hay có nguy cơ biến mất trong tương lai. Để đơn giản hơn trong việc có thể tiến gần tới mục tiêu ngành nghề của mình, học sinh cần phải hiểu rõ những đặc điểm chung của ngành nghề đó, sau đó là tìm hiểu các ngành học tại các trường đại học có liên quan đến ngành nghề đó. Có thể kể đến những hoạt động của Tư vấn tuyển sinh Quảng Trị với Ngày hội tư vấn tuyển sinh được diễn ra hằng năm trên địa bàn các trường THPT tại Quảng Trị, tổ chức với sự tham gia của các bạn sinh viên đến từ các trường đại học khác nhau từ Bắc vào Nam nhưng đều là đứa con của Quảng Trị. Tổ chức đã giúp cho các bạn học sinh trên địa bàn tìm hiểu nhiều hơn về các trường đại học, định hướng được ngành học và tìm ra ngôi trường mà bản thân có hứng thú theo học, ngoài ra trong chuỗi các hoạt động của Tư vấn tuyển sinh còn cho phép các bạn học sinh được trò chuyện với các sinh viên đến từ các trường để tìm hiểu về ngôi trường đó, việc này vừa giúp học sinh xác định được rõ hơn mục tiêu trường và ngành mà học sinh muốn hướng đến.

Việc tìm hiểu kỹ các chuyên ngành mình chọn sẽ giúp học sinh có một hướng đi đúng đắn. Một số câu hỏi liên quan đến các nội dung sau sẽ giúp học sinh tìm hiểu thông tin ngành nghề sâu hơn: Tên nghề các bạn chọn và ngành liên quan trong cùng một lĩnh vực; Nhu cầu nhân sự của ngành này trên thị trường; An toàn lao động có đảm bảo hay không; Những kỹ năng, phẩm chất nào cần có để theo nghề; Mục tiêu nghề này là gì; Đơn vị, tổ chức nào đang đào tạo ngành này, thời gian, chi phí; Đơn vị, doanh nghiệp, tổ chức nào sẽ nhận học viên ngành này; Các bạn đang có những tố chất, kỹ năng nào phù hợp với nghề; Cơ hội việc làm của ngành nghề này; Mức lương bình quân có thể nhận được sau khi ra trường; Những yêu cầu của ngành nghề đối với nhân sự; Phân tích yêu cầu của nhà tuyển dụng và so sánh với phẩm chất, năng lực của bản thân; Tạo danh sách các yếu tố, phẩm chất mà các ngành nghề học sinh lựa chọn mong muốn.

Tiếp đến, trong quá trình tìm hiểu cũng cần để ý đến những yêu cầu mà các ngành nghề hướng đến, ví dụ các yếu tố ngoại hình như chiều cao, cân nặng khi muốn làm tiếp viên hàng không, hay yếu tố gia đình nếu muốn làm trong lĩnh vực quân đội... Không chỉ vậy, mỗi ngành sẽ có mỗi đặc thù riêng như ngành y sẽ yêu cầu học sinh học trong vòng nhiều năm, cần sự kiên trì và sức khỏe tốt, hoặc có những ngành yêu cầu những tấm bằng cử nhân hay thạc sĩ...Vậy nên, học sinh cũng cần phải học thêm các kỹ năng cần thiết để phục vụ cho ngành nghề mà mình lựa chọn.

Thứ tư, lập kế hoạch rèn luyện phẩm chất và năng lực. Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu của bản thân thông qua quá trình tìm hiểu bản thân. Lập ra những hứng thú cũng như những lĩnh vực mà bản thân có năng lực và đánh giá chính mình. Kế tiếp, lập ra những điểm yếu và những điều bản thân chưa thể làm được, lập ra những điều bản thân có khả năng nhưng chưa làm được và những điều bản thân có thể làm được nhưng chưa có cơ hội làm: Điểm mạnh, các kĩ năng hiện bản thân đang có; Điểm yếu; Những điều bản thân muốn làm nhưng chưa làm được; Những điều bản thân không thể làm được nhưng mong muốn được làm; Những điều bản thân có thể làm nhưng chưa có cơ hội. Có một phương pháp đánh giá khác đó là làm bài Test trên các trang web, tuy nhiên điều này chỉ giúp học sinh định hướng thêm về năng lực và phẩm chất của mình phù hợp với môi trường như thế nào... Đánh giá những yếu tố giúp phù hợp với nhóm nghề đã lựa chọn. Đánh giá sự phù hợp hoặc không phù hợp của bản thân đối với các nhóm nghề. Thông qua quá trình tìm hiểu ngành nghề, học sinh có thể hiểu ra được những yếu tố mà nhóm nghề/ngành ấy đòi hỏi, chính vì vậy, bước tiếp theo là để học sinh có thể nhận ra được những phẩm chất, năng lực đã có và còn thiếu. Việc này giúp học sinh lập được kế hoạch chi tiết hơn để tập trung cải thiện những điều còn thiếu sót và nâng cao được những điểm mạnh mà bản thân đã có. Bên cạnh việc đối mặt với việc lựa chọn ngành nghề, kinh tế gia đình cũng là một nỗi lo khác của nhiều các bạn. Do đó, các bạn cần cân nhắc điều kiện tài chính một cách nghiêm túc để lựa chọn trường Cao đẳng/Đại học cho phù hợp. Nếu gia đình có điều kiện, các bạn có thể đăng ký vào trường quốc tế để trải nghiệm các phương pháp giáo dục chất lượng cao liên kết với nước ngoài.

Sau khi đã xác định các yếu tố trên, các bạn cần xác định thêm yếu tố bản thân, nghĩa là năng lực và tính cách bản thân của các bạn liệu có phù hợp với môi trường mà các bạn đã chọn hay không. Ví dụ: các bạn có sở thích đi đến những nơi an tĩnh, tính cách hướng nội, học lực giỏi… thì sẽ không thể nào làm những công việc mang tính chất hướng ngoại như hướng dẫn viên du lịch hoạt ngôn, MC hay các ngành đòi hỏi sự sáng tạo và xê dịch nhiều nơi mà trái lại, những ngành như nhân viên văn phòng, kiểm toán… sẽ phù hợp với các bạn hơn. Ngoài ra, yếu tố sức khỏe cũng nên được cân nhắc, nếu các bạn đam mê trở thành Công an, học lực và hạnh kiểm của các bạn rất tốt nhưng các bạn lại có tiền sử bệnh tim thì nên lựa chọn cho mình một định hướng khác.

Thứ năm, lựa chọn trường đại học/cao đẳng. Sau khi đã xác định nghề nghiệp theo đuổi lâu dài, các bạn học sinh THPT cần lên kế hoạch học tập sát sao và chi tiết để đạt được kết quả tốt nhất. Đồng thời, không nên bỏ lỡ các buổi tham gia hoạt động xã hội, ngoại khóa hay các cuộc thi tài năng nhằm tích lũy thêm kinh nghiệm và kiến thức cho bản thân cũng như “tô điểm” thêm cho hồ sơ học tập của các bạn trông thật nổi bật, đáp ứng các tiêu chuẩn đầu vào của trường hoặc ngành nghề mà mình lựa chọn.

Ví dụ: nếu các bạn đã định hướng ngành Kiến trúc sư, ngoài việc cố gắng đạt thành tích cao trong các môn chính khóa, các bạn nên dành thời gian để học vẽ, tham gia các cuộc thi vẽ tranh,... để có thêm kinh nghiệm thực tế và có nhiều cơ hội cạnh tranh hơn với các thí sinh ứng tuyển khác.

Nên lựa chọn các trường đại học/cao đẳng có ngành đặc thù liên quan tới nhóm nghề mà học sinh muốn học. Ví dụ: muốn trở thành một người tổ chức sự kiện, các bạn học sinh nên lựa chọn học ngành Quản trị sự kiện...Ngoài ra các bạn học sinh có thể tham gia các sự kiện tuyển sinh của các trường đại học được tổ chức hàng năm để tìm hiểu kĩ hơn về ngành học mà mình lựa chọn, có thể tham gia các hoạt động hướng nghiệp, talkshow, workshop... để tìm thêm thông tin về các trường đại học/cao đẳng. Đối với những sinh viên, tham dự các buổi hướng nghiệp tại trường Đại học (hoặc trường dạy nghề) chính là một đặc quyền đặc biệt mà các bạn có thể tận dụng để tham khảo định hướng cho công việc tương lai. Tại các buổi hướng nghiệp việc làm, các bạn sẽ lắng nghe được chia sẻ và lời khuyên từ những chuyên gia trong lĩnh vực, từ đó xây dựng cái nhìn tổng quan hơn về nghề mà bản thân lựa chọn. Ngoài ra, các bạn cũng có thể đăng ký dự các buổi webinar hay workshop về công việc tương lai yêu thích để học hỏi và trau dồi thêm kiến thức, kỹ năng nhằm chuẩn bị cho các bước tiến phát triển sau này.

Thứ sáu, tham khảo ý kiến của gia đình và thầy cô. Trong trường hợp học sinh chưa xác định được khả năng của bản thân, chưa biết định hướng nghề nghiệp như thế nào, cách tốt nhất là tham khảo ý kiến từ gia đình hoặc những người có kinh nghiệm. Vì họ đã từng trải qua giai đoạn này trong hiện tại, họ sẽ biết cách hướng dẫn cho học sinh lựa chọn ngành nghề phù hợp. Ngoài ra, gia đình và nhà trường là nơi giáo dưỡng học sinh nhiều nhất nên phần nào ba mẹ và thầy cô sẽ hiểu tính cách, sở trường, sở đoản của học sinh. Từ đó, họ sẽ có những lời khuyên thực sự quý giá và hữu ích để giúp học sinh lựa chọn nghề nghiệp cho tương lai phù hợp với điều kiện kinh tế và điều kiện thực tế. Tuy nhiên mặc dù xã hội ngày càng phát triển, con người tiếp xúc với công nghệ thông tin và truyền thông nhiều hơn trước đây. Nhưng vẫn tồn tại trong một số gia đình những định kiến, quan điểm chưa phù hợp về việc định hướng nghề nghiệp trong tương lai cho con cái. Hiện vẫn còn các gia đình ép con nên theo nghiệp truyền thống của ông bà để lại hoặc lựa chọn ngành nghề theo mong muốn của ba mẹ, thậm chí là khuyên trẻ nên chọn những nghề đang “hot” để có thu nhập cao nhưng lại không quan tâm đến vấn đề con mình có phù hợp hay có đam mê với nghề đó hay không. Vì vậy, khi lựa chọn ngành nghề, các học sinh cần có chính kiến, không phụ thuộc quá nhiều vào gia đình hay những ý kiến từ bên ngoài. học sinh có thể tham khảo kinh nghiệm, nhưng đừng trao quyết định cuộc đời mình cho người khác.

Thứ bảy, phát triển kỹ năng mềm. Sau khi xác định được ngành nghề tương lai và các kỹ năng chuyên môn cần có cho ngành nghề đó, các học sinh cũng cần phát triển thêm các kỹ năng mềm vì kiến thức chuyên môn chiếm 30% nhưng 70% còn lại sẽ phụ thuộc vào kỹ năng mềm học sinh đã học hỏi và tích lũy. Ngoài ra, học sinh có thể đăng ký tham gia các khóa học kỹ năng mềm hoặc tham gia vào các câu lạc bộ của trường để học các kỹ năng mềm cần thiết như: kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng thích nghi, kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm…

Thứ tám, lập kế hoạch học tập và rèn luyện. Sau khi đã xác định được những nghề nghiệp cũng như ngành học muốn theo đuổi trong tương lai, học sinh nên có kế hoạch phát triển học tập. Có thể kể đến như việc bắt đầu ôn thi tốt nghiệp, hay lựa chọn thi đánh giá năng lực hoặc thi các chứng chỉ IELTS, TOIEC, SAT... để phục vụ cho quá trình lên đại học cũng như trong tương lai.  Tham gia các hoạt động xã hội để có thêm các điểm nổi bật trong bộ hồ sơ của chính mình. Và quan trọng hơn, học sinh cần kiên trì, nỗ lực và luôn tập trung vào mục tiêu của chính mình, có những phương án bổ sung hay thay thế...   

Đạt tổng điểm 54,25, nữ sinh Nguyễn Lê Khánh Vy (lớp 12 Văn, Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn) trở thành thí sinh có điểm thi cao nhất Quảng Trị trong kì thi tốt nghiệp THPT 2024. Em chia sẻ: Em lên kế hoạch cụ thể cho từng môn học, bao gồm cả ba môn chính và các môn thuộc tổ hợp, phân rõ từ thời gian nào đến thời gian nào sẽ ôn lại kiến thức, giải đề hoặc luyện tập. Ngoài ra, mặc dù có niềm yêu thích đặc biệt với môn Ngữ văn, nhưng em học đều các môn. Trong đó, các môn khối xã hội em đều đạt điểm cao.  Khánh Vy cho biết, vào năm học lớp 6, em nhận ra mình có khả năng và yêu thích môn Văn. Từ đó, em tập trung thời gian cho môn học này. Sau đó, em được chọn vào lớp bồi dưỡng Ngữ văn tham gia kỳ thi học sinh giỏi của thành phố và tỉnh. Những năm học THCS, em đều đạt giải cao ở kỳ thi HSG môn Ngữ văn.  Sau đó, em thi vào Trường THPT chuyên Lê Qúy Đôn và được vào học lớp Văn theo nguyện vọng. Ba năm học phổ thông, em đều đạt thành tích học sinh giỏi. Khánh Vy đã sớm có những chia sẻ với thầy cô về lựa chọn nghề nghiệp, ban đầu em rất hứng thú với ngành truyền thông. Tuy nhiên, được sự hỗ trợ, tư vấn của bố mẹ, anh trai và cô giáo chủ nhiệm, em đã đánh giá lại năng lực của bản thân, khả năng tìm việc làm trong tương lai và tự tin lựa chọn theo học Sư phạm Anh, quyết tâm trở thành một nhà giáo để cống hiến cho xã hội. Khánh Vy tỏ ra đam mê với ngành học này và đầu tư quỹ thời gian học tập để có kết quả như mong muốn.
 

Việc lựa chọn ngành nghề của Khánh Vy may mắn nhận được sự đồng thuận từ gia đình, thầy cô và đặc biệt giúp em sớm có kế hoạch phát triển năng lực của bản thân. Tuy nhiên không phải bạn trẻ nào cũng có được “quả ngọt” như Khánh Vy. Hiện nay, việc lựa chọn ngành học của học sinh thường dựa trên cảm tính, theo tâm lý đám đông, chạy theo xu hướng hay chịu ảnh hưởng từ bạn bè và gia đình, thay vì dựa trên sự hiểu rõ về khả năng và đam mê cá nhân. Ngành học, nghề nghiệp không phù hợp kìm hãm sự phát triển và tiềm năng của các bạn học sinh, gây ra những cảm xúc tiêu cực như thất bại, chán nản, mất niềm tin vào bản thân. Điều này thậm chí có thể dẫn đến tình trạng không tìm được việc làm sau khi tốt nghiệp, gây lãng phí về tài chính và thời gian.

Nghề nghiệp đóng vai trò quan trọng đối với tương lai của mỗi em học sinh. Do đó, việc định hướng ngành nghề cho học sinh ngay từ khi còn trên ghế nhà trường là yếu tố cực kỳ cần thiết. Quá trình này giúp các bạn thấu hiểu bản thân mình hơn, về những gì mình thực sự đam mê và mơ ước, cũng như giúp cho quá trình học tập diễn ra theo đúng mục tiêu và mong muốn của từng học sinh.

Cần có sự phối hợp từ gia đình, nhà trường để giúp cho quá trình hướng nghiệp trở nên hiệu quả. Nếu đã xác định được mục tiêu và mong muốn của mình, các bạn học sinh hãy lập kế hoạch phát triển sở trường, năng lực và phẩm chất một cách chi tiết, vào thời điểm thích hợp để sớm đạt được thành tựu lớn trong tương lai.