GIẢI TỎA RÀO CẢN TÂM LÝ CỦA PHỤ HUYNH VÀ HỌC SINH TRONG CÔNG TÁC PHÂN LUỒNG SAU THCS: KINH NGHIỆM THỰC TIỄN TỪ TRUNG TÂM GDNN - GDTX VĨNH LINH
- Thứ ba - 04/08/2026 03:33
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Công tác phân luồng học sinh sau THCS là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm tối ưu hóa nguồn nhân lực xã hội. Tuy nhiên, rào cản tâm lý từ định kiến “trọng bằng cấp” của phụ huynh và sự tự ti của học sinh đang là “điểm nghẽn” lớn nhất. Bài viết chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn và giải pháp tâm lý giáo dục đã được áp dụng hiệu quả tại Trung tâm GDNN - GDTX Vĩnh Linh, khẳng định mô hình giáo dục song hành (văn hóa kết hợp học nghề) là hướng đi đúng đắn, giúp học sinh phát triển toàn diện và tự tin lập nghiệp.
Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã xác định rõ mục tiêu đẩy mạnh phân luồng sau THCS. Dù chính sách đã mở ra nhiều cơ hội, thực tế tại địa bàn khu vực Vĩnh Linh nói riêng và cả nước nói chung cho thấy: tâm lý định kiến đối với hệ Giáo dục thường xuyên (GDTX) và học nghề vẫn còn tồn tại sâu sắc. Nhiều phụ huynh coi GDTX là “lựa chọn thứ yếu”, còn học sinh khi không vào được trường THPT công lập đại trà thường rơi vào trạng thái hụt hẫng, tự ti và mất phương hướng.
Nhận thức rõ “điểm nghẽn” này bản chất là một bài toán tâm lý xã hội, Trung tâm GDNN - GDTX Vĩnh Linh đã chủ động đổi mới tiếp cận: chuyển từ công tác “tuyên truyền tuyển sinh” thuần túy sang “tư vấn, giải tỏa tâm lý và đồng hành”. Qua thực tiễn triển khai, Trung tâm đã khẳng định được uy tín, trở thành địa chỉ tin cậy giúp hàng trăm học sinh mỗi năm tìm lại tự tin và định hình tương lai vững chắc.
Những rào cản tâm lý cốt lõi cần giải tỏa
Qua nghiên cứu và khảo sát thực tế học sinh, phụ huynh trước kỳ tuyển sinh vào lớp 10 trên địa bàn, Trung tâm nhận diện 3 rào cản tâm lý chính:
- Rào cản từ định kiến xã hội (Đối với phụ huynh): Tâm lý “trọng học thuật, nhẹ thực hành”, sợ con em mình “thua kém bạn bè” khi vào hệ GDTX hay học nghề. Phụ huynh chưa hiểu rõ giá trị thực tế của việc vừa học văn hoá kết hợp học Trung cấp nghề.
- Rào cản về tâm lý tự ti, nhút nhát (Đối với học sinh): Ngoài đối tượng học sinh ưu tiên lựa chọn học văn hoá kết hợp học nghề Trung cấp tại Trung tâm, đối với số học sinh sau THCS chưa thi đỗ nguyện vọng 1 thường có tâm lý thất bại, lo lắng về môi trường mới và ngần ngại trước năng lực của bản thân.
- Sự mơ hồ về định hướng nghề nghiệp: Cả phụ huynh và học sinh đều thiếu thông tin dự báo thị trường lao động, chưa thấy được con đường phát triển bản thân thông qua mô hình “vừa học văn hóa, vừa học nghề”.
Kinh nghiệm thực tiễn và các mô hình hỗ trợ tâm lý tại Trung tâm GDNN - GDTX Vĩnh Linh
Để giúp phụ huynh và học sinh vượt qua các rào cản trên, Trung tâm GDNN - GDTX Vĩnh Linh đã triển khai đồng bộ các giải pháp tâm lý - giáo dục mang tính đột phá:
Mô hình tư vấn hướng nghiệp “Đồng hành và Thấu hiểu”
- Đổi mới hình thức tư vấn: Trung tâm chủ động phối hợp với các trường THCS trên địa bàn tổ chức các buổi tọa đàm tư vấn hướng nghiệp mở. Tại đây, chuyên gia và giáo viên Trung tâm không chỉ giới thiệu chương trình học mà đi sâu phân tích xu hướng thị trường lao động, giúp phụ huynh thấy rõ năng lực thực tế của con em mình.
- Trải nghiệm thực tế: Mở cửa đón học sinh THCS và phụ huynh đến tham quan cơ sở vật chất, xưởng thực hành và giao lưu trực tiếp với các học sinh đang theo học tại Trung tâm. Nhờ đó, tính trực quan đã xóa tan những nghi ngại ban đầu.
Môi trường giáo dục “Kỷ luật tích cực - Trường học hạnh phúc”
- Thấu hiểu và khích lệ: Trung tâm xây dựng môi trường học tập không áp lực thành tích thành tích ảo, tôn trọng sự khác biệt của từng học sinh. Đội ngũ giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn luôn đóng vai trò là nhà tư vấn tâm lý, lắng nghe và phát hiện những thế mạnh riêng của từng em.
- Đổi mới phương pháp dạy học: Áp dụng các phương pháp học tập trải nghiệm, ứng dụng công nghệ thông tin (infographic, sơ đồ tư duy, bài giảng tương tác, dự án học tập gắn liền với di sản và thực tiễn địa phương). Điều này kích thích niềm say mê học tập, giúp các em nhận ra học tập là một hành trình thú vị. Tâm thái các em chuyển từ phải học tập sang hưởng thụ học tập.
- Phong trào văn hóa - kỹ năng sống: Khuyến khích học sinh tham gia các câu lạc bộ, hoạt động Đoàn, phong trào trải nghiệm sáng tạo, giúp các em giải tỏa căng thẳng, rèn luyện kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm và xây dựng sự tự tin.
Một số hình ảnh hoạt động phong trào tại Trung tâm
Mô hình đào tạo “Ghép đôi” - Nhân đôi cơ hội
- Trung tâm kiên trì triển khai mô hình: Vừa học chương trình văn hóa THPT vừa học nghề Trung cấp chính quy. Học sinh sau 3 năm không chỉ tích lũy đủ kiến thức để thi tốt nghiệp mà còn có trong tay một nghề nghiệp vững chắc (Điện công nghiệp, Thú y, Nấu ăn, Kỹ thuật pha chế, Chế biến món ăn, Quản trị khách sạn, Chăm sóc sắc đẹp,...).
Minh chứng thực tiễn và kết quả đạt được
Tháng 6/2016, Trung tâm GDNN - GDTX huyện Vĩnh Linh chính thức đi vào hoạt động trên cơ sở sáp nhập 3 đơn vị: Trung tâm Giáo dục thường xuyên, Trung tâm Kỹ thuật tổng hợp - Hướng nghiệp và Trung tâm Dạy nghề tổng hợp. Trải qua hành trình 10 năm xây dựng và phát triển, Trung tâm GDNN - GDTX Vĩnh Linh đã chứng minh một thực tiễn sinh động: Khi rào cản tâm lý được gỡ bỏ bằng sự thấu hiểu, và chương trình đào tạo được thiết kế đúng đắn, mô hình “Vừa dạy văn hóa THPT- Vừa đào tạo trung cấp nghề” chính là giải pháp đột phá, mang lại hiệu quả kép vượt trội cho công tác phân luồng giáo dục.
Chặng đường một thập kỷ kinh qua nhiều thách thức nhưng cũng đong đầy tự hào đã ghi dấu những quả ngọt vượt bậc:
- Tỷ lệ tốt nghiệp THPT luôn duy trì ở mức cao: Tỉ lệ tốt nghiệp THPT của Trung tâm luôn đạt trên 96%; trong năm học 2025 - 2026, tỷ lệ học sinh đậu tốt nghiệp THPT của Trung tâm đạt 97,96%, xếp hạng thứ 3 trong khối, với số lượng 245 học sinh dự thi, nhiều học sinh có điểm trung bình tương đương hoặc cao hơn mặt bằng chung của một số trường THPT đại trà.
- 100% học sinh tốt nghiệp có thêm bằng Trung cấp nghề. Nhiều em ngay sau khi ra trường đã có việc làm ổn định tại các doanh nghiệp hoặc tự tạo việc làm tại địa phương với mức thu nhập tốt.
- Sự chuyển biến về tâm lý và thái độ: Từ chỗ tự ti, học sinh sau 1 năm học tại Trung tâm đã trở nên tự tin, chủ động trong học tập và tích cực tham gia các phong trào thi đua, đem lại sự hài lòng và tin tưởng của phụ huynh.
Dấu mốc 10 năm thành lập không chỉ là dịp để nhìn lại những con số “biết nói” hay những giải pháp tâm lý - giáo dục đã được đúc kết thành kinh nghiệm thực tiễn, mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ về vị thế, uy tín của Trung tâm GDNN - GDTX Vĩnh Linh trong hệ thống giáo dục địa phương. Trung tâm GDNN - GDTX Vĩnh Linh cam kết tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng dạy và học, giữ vững vị thế là môi trường giáo dục thân thiện, chất lượng và là người đồng hành tin cậy của phụ huynh, học sinh trên địa bàn.
Nhận thức rõ “điểm nghẽn” này bản chất là một bài toán tâm lý xã hội, Trung tâm GDNN - GDTX Vĩnh Linh đã chủ động đổi mới tiếp cận: chuyển từ công tác “tuyên truyền tuyển sinh” thuần túy sang “tư vấn, giải tỏa tâm lý và đồng hành”. Qua thực tiễn triển khai, Trung tâm đã khẳng định được uy tín, trở thành địa chỉ tin cậy giúp hàng trăm học sinh mỗi năm tìm lại tự tin và định hình tương lai vững chắc.
Những rào cản tâm lý cốt lõi cần giải tỏa
Qua nghiên cứu và khảo sát thực tế học sinh, phụ huynh trước kỳ tuyển sinh vào lớp 10 trên địa bàn, Trung tâm nhận diện 3 rào cản tâm lý chính:
- Rào cản từ định kiến xã hội (Đối với phụ huynh): Tâm lý “trọng học thuật, nhẹ thực hành”, sợ con em mình “thua kém bạn bè” khi vào hệ GDTX hay học nghề. Phụ huynh chưa hiểu rõ giá trị thực tế của việc vừa học văn hoá kết hợp học Trung cấp nghề.
- Rào cản về tâm lý tự ti, nhút nhát (Đối với học sinh): Ngoài đối tượng học sinh ưu tiên lựa chọn học văn hoá kết hợp học nghề Trung cấp tại Trung tâm, đối với số học sinh sau THCS chưa thi đỗ nguyện vọng 1 thường có tâm lý thất bại, lo lắng về môi trường mới và ngần ngại trước năng lực của bản thân.
- Sự mơ hồ về định hướng nghề nghiệp: Cả phụ huynh và học sinh đều thiếu thông tin dự báo thị trường lao động, chưa thấy được con đường phát triển bản thân thông qua mô hình “vừa học văn hóa, vừa học nghề”.
Kinh nghiệm thực tiễn và các mô hình hỗ trợ tâm lý tại Trung tâm GDNN - GDTX Vĩnh Linh
Để giúp phụ huynh và học sinh vượt qua các rào cản trên, Trung tâm GDNN - GDTX Vĩnh Linh đã triển khai đồng bộ các giải pháp tâm lý - giáo dục mang tính đột phá:
Mô hình tư vấn hướng nghiệp “Đồng hành và Thấu hiểu”
- Đổi mới hình thức tư vấn: Trung tâm chủ động phối hợp với các trường THCS trên địa bàn tổ chức các buổi tọa đàm tư vấn hướng nghiệp mở. Tại đây, chuyên gia và giáo viên Trung tâm không chỉ giới thiệu chương trình học mà đi sâu phân tích xu hướng thị trường lao động, giúp phụ huynh thấy rõ năng lực thực tế của con em mình.
- Trải nghiệm thực tế: Mở cửa đón học sinh THCS và phụ huynh đến tham quan cơ sở vật chất, xưởng thực hành và giao lưu trực tiếp với các học sinh đang theo học tại Trung tâm. Nhờ đó, tính trực quan đã xóa tan những nghi ngại ban đầu.
Môi trường giáo dục “Kỷ luật tích cực - Trường học hạnh phúc”
- Thấu hiểu và khích lệ: Trung tâm xây dựng môi trường học tập không áp lực thành tích thành tích ảo, tôn trọng sự khác biệt của từng học sinh. Đội ngũ giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn luôn đóng vai trò là nhà tư vấn tâm lý, lắng nghe và phát hiện những thế mạnh riêng của từng em.
- Đổi mới phương pháp dạy học: Áp dụng các phương pháp học tập trải nghiệm, ứng dụng công nghệ thông tin (infographic, sơ đồ tư duy, bài giảng tương tác, dự án học tập gắn liền với di sản và thực tiễn địa phương). Điều này kích thích niềm say mê học tập, giúp các em nhận ra học tập là một hành trình thú vị. Tâm thái các em chuyển từ phải học tập sang hưởng thụ học tập.
- Phong trào văn hóa - kỹ năng sống: Khuyến khích học sinh tham gia các câu lạc bộ, hoạt động Đoàn, phong trào trải nghiệm sáng tạo, giúp các em giải tỏa căng thẳng, rèn luyện kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm và xây dựng sự tự tin.
Một số hình ảnh hoạt động phong trào tại Trung tâm
Mô hình đào tạo “Ghép đôi” - Nhân đôi cơ hội
- Trung tâm kiên trì triển khai mô hình: Vừa học chương trình văn hóa THPT vừa học nghề Trung cấp chính quy. Học sinh sau 3 năm không chỉ tích lũy đủ kiến thức để thi tốt nghiệp mà còn có trong tay một nghề nghiệp vững chắc (Điện công nghiệp, Thú y, Nấu ăn, Kỹ thuật pha chế, Chế biến món ăn, Quản trị khách sạn, Chăm sóc sắc đẹp,...).
Minh chứng thực tiễn và kết quả đạt được
Tháng 6/2016, Trung tâm GDNN - GDTX huyện Vĩnh Linh chính thức đi vào hoạt động trên cơ sở sáp nhập 3 đơn vị: Trung tâm Giáo dục thường xuyên, Trung tâm Kỹ thuật tổng hợp - Hướng nghiệp và Trung tâm Dạy nghề tổng hợp. Trải qua hành trình 10 năm xây dựng và phát triển, Trung tâm GDNN - GDTX Vĩnh Linh đã chứng minh một thực tiễn sinh động: Khi rào cản tâm lý được gỡ bỏ bằng sự thấu hiểu, và chương trình đào tạo được thiết kế đúng đắn, mô hình “Vừa dạy văn hóa THPT- Vừa đào tạo trung cấp nghề” chính là giải pháp đột phá, mang lại hiệu quả kép vượt trội cho công tác phân luồng giáo dục.
Chặng đường một thập kỷ kinh qua nhiều thách thức nhưng cũng đong đầy tự hào đã ghi dấu những quả ngọt vượt bậc:
- Tỷ lệ tốt nghiệp THPT luôn duy trì ở mức cao: Tỉ lệ tốt nghiệp THPT của Trung tâm luôn đạt trên 96%; trong năm học 2025 - 2026, tỷ lệ học sinh đậu tốt nghiệp THPT của Trung tâm đạt 97,96%, xếp hạng thứ 3 trong khối, với số lượng 245 học sinh dự thi, nhiều học sinh có điểm trung bình tương đương hoặc cao hơn mặt bằng chung của một số trường THPT đại trà.
- 100% học sinh tốt nghiệp có thêm bằng Trung cấp nghề. Nhiều em ngay sau khi ra trường đã có việc làm ổn định tại các doanh nghiệp hoặc tự tạo việc làm tại địa phương với mức thu nhập tốt.
- Sự chuyển biến về tâm lý và thái độ: Từ chỗ tự ti, học sinh sau 1 năm học tại Trung tâm đã trở nên tự tin, chủ động trong học tập và tích cực tham gia các phong trào thi đua, đem lại sự hài lòng và tin tưởng của phụ huynh.
Dấu mốc 10 năm thành lập không chỉ là dịp để nhìn lại những con số “biết nói” hay những giải pháp tâm lý - giáo dục đã được đúc kết thành kinh nghiệm thực tiễn, mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ về vị thế, uy tín của Trung tâm GDNN - GDTX Vĩnh Linh trong hệ thống giáo dục địa phương. Trung tâm GDNN - GDTX Vĩnh Linh cam kết tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng dạy và học, giữ vững vị thế là môi trường giáo dục thân thiện, chất lượng và là người đồng hành tin cậy của phụ huynh, học sinh trên địa bàn.