ĐỊNH HƯỚNG ĐỌC SÁCH TRONG KỶ NGUYÊN SỐ
- Thứ ba - 19/05/2026 23:37
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Nhằm khơi dậy tình yêu sách và phát triển văn hóa đọc cho thế hệ trẻ, ngày 21/4/2026, Nhóm Giới thiệu sách thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị đã tổ chức thành công chương trình giao lưu 'Trang sách chắp cánh ước mơ' tại Thư viện tỉnh. Sự kiện đã tạo được điểm nhấn mạnh mẽ, thu hút đông đảo học sinh THCS khu vực Đông Hà và các độc giả tham gia. Để tiếp nối thông điệp ý nghĩa đó, chúng tôi trân trọng giới thiệu bài viết 'Định hướng đọc sách trong kỷ nguyên số' – một góc nhìn sâu sắc về tầm quan trọng và phương pháp xây dựng thói quen đọc sách hiệu quả trong thời đại công nghệ lên ngôi.
Nhân loại đã và đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới: Kỷ nguyên bùng nổ của khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI). Công nghệ đã tham gia, chi phối nhiều hoạt động trong cuộc sống của con người, thậm chí có thể nghĩ hộ, làm thay con người ở nhiều lĩnh vực. Vậy, làm thế nào để giữ được thói quen đọc sách trong thời buổi công nghệ số lên ngôi, chiếc Smatphone đã trở thành vật bất ly thân với rất nhiều người? Để trả lời câu hỏi ấy, trước hết chúng ta cùng khẳng định lại tầm quan trọng của việc đọc sách.
Sách là sản phẩm sáng tạo bằng trí tuệ và tâm hồn của con người, là kho tàng tri thức của nhân loại. Việc đọc sách có vai trò vô cùng quan trọng với mỗi người. Sách cung cấp tri thức để mỗi chúng ta học tập và làm việc. Đọc sách không chỉ nâng cao kiến thức, kỹ năng, phát triển tư duy giáo dục mà còn rèn luyện nhân cách con người. Nếu sách giáo khoa cung cấp cho ta những kiến thức cần thiết cơ bản, cần thiết thì các loại sách tham khảo khác lại cho chúng ta những thông tin sâu rộng hơn về các lĩnh vực khác nhau. Có lẽ vì thế, đại văn hào Nga Maxim Gorky đã từng nói: “Sách mở ra trước mắt tôi những chân trời mới”.
Đọc những cuốn sách hay, giàu giá trị nhân văn còn giúp con người rèn luyện tâm tính, giúp chúng ta có cách sống, cách làm người có ích. Khi đọc sách, với sự kiên nhẫn đọc sẽ giúp con người vô cùng bình tĩnh, bình thản và làm việc một cách chắc chắn hơn. Đọc sách có thể rèn luyện đức tính kiên trì nhẫn nại cho con người. Đọc sách cũng cho chúng ta có sự trân trọng và biết ơn thành quả ngày nay; biết suy nghĩ cao cả, hi sinh vì người khác cũng như có những ý tưởng làm việc trong nhiều lĩnh vực và những hiểu biết sâu sắc khác mà không đâu mang lại.
Giữa guồng quay xô bồ, hối hả của cuộc sống, có những lúc, đọc sách là một hình thức giải trí, giúp con người biết sống chậm lại, hoá giải được những căng thẳng mệt mỏi. Thay vì cuộc sống chỉ gắn liền với điện thoại, máy tính, ti vi hay sử dụng facebook, zalo,… chúng ta có thể nghỉ ngơi và tận hưởng thư giãn bên sách.
Một trong những lợi ích quan trọng nữa của việc đọc sách là giúp người đọc nâng cao năng lực sử dụng ngôn ngữ của bản thân, để họ hoạt ngôn hơn trong giao tiếp. Nhiều bậc phụ huynh thường băn khoăn làm thế nào để con em học văn giỏi, gửi con học ở đâu để con biết và viết văn hay hơn mà họ quên mất sách (nhất là những cuốn sách văn học) là người thầy vĩ đại nhất của con em mình. Ngoài việc cung cấp tri thức, bồi đắp, nuôi dưỡng tâm hồn, đọc sách còn giúp con người khắp phục lỗi sai về cách dùng từ, đặt câu, họ biết tự rút ra kinh nghiệm nói và viết như thế nào cho đúng cho hay…
Thực trạng đọc sách hiện nay ở Việt Nam
Không ai có thể phủ nhận tầm quan trọng của việc đọc sách. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại khi chiếc điện thoại thông minh gần như chiếm trọn mọi khoảng thời gian rảnh rỗi thì với nhiều người, thói quen đọc sách đang dần trở thành một thú vui xa xỉ. Thời gian dành cho việc lướt qua một vài trang sách thường ít hơn thời gian dành cho việc nhấp chuột máy tính, lướt nhanh trên màn hình điện thoại để theo dõi các review phim mới, hóng các drama giật gân, nhắn tin, đăng ảnh lên facebook…. Không chỉ giới trẻ, mà ngay cả người lớn trong gia đình và cả giới tinh hoa trí thức cũng ít khi còn duy trì việc đọc như một phần tự nhiên trong đời sống hằng ngày. Theo thống kê xã hội, bình quân một năm, mỗi người dân Việt Nam từ độ tuổi biết đọc, biết viết trở lên đọc 4 quyển sách (trong đó 2,8 quyển là sách giáo khoa). Con số này ít hơn rất nhiều so với việc đọc của người dân ở nhiều nước trong khu vực và trên thế giới (Thái Lan: 16 quyển/người/năm; Nhật Bản 17-20 quyển/người/năm; Đức, Pháp, nhất là Ixrael là những quốc gia có người dân đọc sách nhiều nhất thế giới). Sẽ không ngạc nhiên khi chúng ta so sánh và nhận ra sự tỉ lệ thuận giữa tỉ lệ đọc sách với mức độ phát triển kinh tế, xã hội của các quốc gia này.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự mai một thú vui đọc sách ở người Việt hiện nay: Do áp lực cuộc sống, công việc, học tập quá căng thẳng; do sự lên ngôi, lấn át của các phương tiện nghe, nhìn hiện đại; do thói quen sinh hoạt trong gia đình (nhiều bạn trẻ lớn lên mà không có một hình mẫu truyền cảm hứng đọc sách)…Có thể kể ra hàng trăm lí do khác nhau về điều này nhưng thiết nghĩ, dù lí do nào cũng không thể biện minh, lí giải được cho thói quen LƯỜI ĐỌC SÁCH, một căn bệnh trầm kha đang chờ một liều thuốc điều trị hiệu quả, mà liều thuốc ấy hiện đang có trong TỦ THUỐC Ý THỨC của mỗi chúng ta.
Các bước đọc sách hiệu quả
Bước 1. Xác định mục đích ĐỌC
Trước khi chọn sách để đọc, điều quan trọng không phải là tìm tựa đề nổi tiếng hay chạy theo những trào lưu “mọi người đang đọc gì”, mà bản thân mỗi người phải nghiêm túc trả lời câu hỏi: “Mình đọc sách để làm gì?”. Đọc để thu thập thông tin, giải trí, hay giải quyết một vấn đề cụ thể?
Câu trả lời của mỗi người có thể rất khác nhau: Có bạn đọc để phục vụ việc học và củng cố kiến thức chuyên sâu. Có người đọc để mở rộng vốn từ, rèn luyện khả năng viết và tư duy phản biện. Lại có người đọc để mở rộng sự hiểu biết; đọc để giải trí, giúp tâm hồn không bị cằn khô giữa mặt đất bỏng rát mang tên cuộc đời.
Khi việc đọc được gắn với một nhu cầu thật sự – xuất phát từ mong muốn cá nhân chứ không phải cảm giác “mình nên đọc” – sách sẽ không còn là nhiệm vụ nặng nề, mà trở thành một người bạn đồng hành. Câu hỏi “vì sao đọc” càng rõ ràng, mục tiêu đọc càng cụ thể, thì khả năng duy trì thói quen đọc sẽ càng bền vững.
Bước 2. Chọn sách để đọc
Đừng chạy theo trào lưu, hãy chọn sách phù hợp với nhu cầu và trình độ hiện tại.
Trong thời đại mạng xã hội bùng nổ, không khó để thấy hàng loạt review sách phủ đầy trên trang cá nhân, hội nhóm, kênh YouTube. Một cuốn sách mới ra mắt có thể trở thành hiện tượng chỉ sau vài ngày, được gắn mác “cuốn sách thay đổi cuộc đời bạn”, “bestseller toàn cầu”… Nhưng không phải cuốn sách nào được nói nhiều cũng thật sự có giá trị – và càng không chắc phù hợp với bạn.
Thay vì chạy theo số đông, hãy biết chọn những cuốn sách bổ ích để đọc:
- Những cuốn sách phù hợp với tâm lý lứa tuổi hoặc nhu cầu học tập của bạn. Ví dụ:
- Ngoài ra, hãy thử thách chính mình mỗi tháng với một cuốn sách “khó” hơn – có thể là sách triết học, sách nghiên cứu, hoặc một tiểu thuyết kinh điển từng khiến bạn ngần ngại. Ban đầu có thể khó khăn, nhưng từng trang vượt qua sẽ là từng bậc thang bạn bước lên trong năng lực tư duy và chiều sâu nội tâm.
Hãy nhớ: Đọc sách không phải là một cuộc đua để chứng minh, mà là một hành trình thầm lặng để trưởng thành. Bởi vậy, Chọn sách hay để đọc, đừng đọc theo trào lưu
Bước 3. Tạo thói quen và thời gian biểu
Dành 15-30 phút cố định mỗi ngày (ví dụ: sáng sớm hoặc trước khi đi ngủ) để đọc. Không gian đọc sách có thể rất linh hoạt (góc học tập, sân trường, lớp học…)
Sau vài tuần duy trì, bạn sẽ nhận ra một sự thay đổi thú vị: nếu một ngày không được đọc, bạn sẽ thấy thiếu thiếu, trống trải, như thể mình đã bỏ lỡ điều gì đó quan trọng. Khi ấy, việc đọc sách đã không còn là “việc phải làm”, mà đã thực sự trở thành một phần cuộc sống của bạn – giống như ăn uống, ngủ nghỉ, hít thở khí trời.
Bước 4. Kỹ năng đọc chủ động
- Tủ sách gia đình (nếu có)
- Mượn từ thầy cô, bạn bè, người quen biết
- Thư viện nhà trường
- Thư viện Tỉnh Quảng Trị (Thư viện tỉnh Quảng Trị - cơ sở tại Đông Hà hiện nay có khoảng 200.000 bản sách giấy, hơn 2,5 triệu trang sách điện tử và gần 100 tên báo, tạp chí các loại. Mọi người có thể mượn trực tiếp bằng cách mở Thẻ đọc hoặc mượn Online, sách sẽ được chuyển tới qua đường dịch vụ bưu chính công ích. )
- Các ứng dụng/website online như Waka, Komo, Wattpad, SachHayOnline…
Chúc các bạn thành công!
Sách là sản phẩm sáng tạo bằng trí tuệ và tâm hồn của con người, là kho tàng tri thức của nhân loại. Việc đọc sách có vai trò vô cùng quan trọng với mỗi người. Sách cung cấp tri thức để mỗi chúng ta học tập và làm việc. Đọc sách không chỉ nâng cao kiến thức, kỹ năng, phát triển tư duy giáo dục mà còn rèn luyện nhân cách con người. Nếu sách giáo khoa cung cấp cho ta những kiến thức cần thiết cơ bản, cần thiết thì các loại sách tham khảo khác lại cho chúng ta những thông tin sâu rộng hơn về các lĩnh vực khác nhau. Có lẽ vì thế, đại văn hào Nga Maxim Gorky đã từng nói: “Sách mở ra trước mắt tôi những chân trời mới”.
Đọc những cuốn sách hay, giàu giá trị nhân văn còn giúp con người rèn luyện tâm tính, giúp chúng ta có cách sống, cách làm người có ích. Khi đọc sách, với sự kiên nhẫn đọc sẽ giúp con người vô cùng bình tĩnh, bình thản và làm việc một cách chắc chắn hơn. Đọc sách có thể rèn luyện đức tính kiên trì nhẫn nại cho con người. Đọc sách cũng cho chúng ta có sự trân trọng và biết ơn thành quả ngày nay; biết suy nghĩ cao cả, hi sinh vì người khác cũng như có những ý tưởng làm việc trong nhiều lĩnh vực và những hiểu biết sâu sắc khác mà không đâu mang lại.
Giữa guồng quay xô bồ, hối hả của cuộc sống, có những lúc, đọc sách là một hình thức giải trí, giúp con người biết sống chậm lại, hoá giải được những căng thẳng mệt mỏi. Thay vì cuộc sống chỉ gắn liền với điện thoại, máy tính, ti vi hay sử dụng facebook, zalo,… chúng ta có thể nghỉ ngơi và tận hưởng thư giãn bên sách.
Một trong những lợi ích quan trọng nữa của việc đọc sách là giúp người đọc nâng cao năng lực sử dụng ngôn ngữ của bản thân, để họ hoạt ngôn hơn trong giao tiếp. Nhiều bậc phụ huynh thường băn khoăn làm thế nào để con em học văn giỏi, gửi con học ở đâu để con biết và viết văn hay hơn mà họ quên mất sách (nhất là những cuốn sách văn học) là người thầy vĩ đại nhất của con em mình. Ngoài việc cung cấp tri thức, bồi đắp, nuôi dưỡng tâm hồn, đọc sách còn giúp con người khắp phục lỗi sai về cách dùng từ, đặt câu, họ biết tự rút ra kinh nghiệm nói và viết như thế nào cho đúng cho hay…
Thực trạng đọc sách hiện nay ở Việt Nam
Không ai có thể phủ nhận tầm quan trọng của việc đọc sách. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại khi chiếc điện thoại thông minh gần như chiếm trọn mọi khoảng thời gian rảnh rỗi thì với nhiều người, thói quen đọc sách đang dần trở thành một thú vui xa xỉ. Thời gian dành cho việc lướt qua một vài trang sách thường ít hơn thời gian dành cho việc nhấp chuột máy tính, lướt nhanh trên màn hình điện thoại để theo dõi các review phim mới, hóng các drama giật gân, nhắn tin, đăng ảnh lên facebook…. Không chỉ giới trẻ, mà ngay cả người lớn trong gia đình và cả giới tinh hoa trí thức cũng ít khi còn duy trì việc đọc như một phần tự nhiên trong đời sống hằng ngày. Theo thống kê xã hội, bình quân một năm, mỗi người dân Việt Nam từ độ tuổi biết đọc, biết viết trở lên đọc 4 quyển sách (trong đó 2,8 quyển là sách giáo khoa). Con số này ít hơn rất nhiều so với việc đọc của người dân ở nhiều nước trong khu vực và trên thế giới (Thái Lan: 16 quyển/người/năm; Nhật Bản 17-20 quyển/người/năm; Đức, Pháp, nhất là Ixrael là những quốc gia có người dân đọc sách nhiều nhất thế giới). Sẽ không ngạc nhiên khi chúng ta so sánh và nhận ra sự tỉ lệ thuận giữa tỉ lệ đọc sách với mức độ phát triển kinh tế, xã hội của các quốc gia này.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự mai một thú vui đọc sách ở người Việt hiện nay: Do áp lực cuộc sống, công việc, học tập quá căng thẳng; do sự lên ngôi, lấn át của các phương tiện nghe, nhìn hiện đại; do thói quen sinh hoạt trong gia đình (nhiều bạn trẻ lớn lên mà không có một hình mẫu truyền cảm hứng đọc sách)…Có thể kể ra hàng trăm lí do khác nhau về điều này nhưng thiết nghĩ, dù lí do nào cũng không thể biện minh, lí giải được cho thói quen LƯỜI ĐỌC SÁCH, một căn bệnh trầm kha đang chờ một liều thuốc điều trị hiệu quả, mà liều thuốc ấy hiện đang có trong TỦ THUỐC Ý THỨC của mỗi chúng ta.
Các bước đọc sách hiệu quả
Bước 1. Xác định mục đích ĐỌC
Trước khi chọn sách để đọc, điều quan trọng không phải là tìm tựa đề nổi tiếng hay chạy theo những trào lưu “mọi người đang đọc gì”, mà bản thân mỗi người phải nghiêm túc trả lời câu hỏi: “Mình đọc sách để làm gì?”. Đọc để thu thập thông tin, giải trí, hay giải quyết một vấn đề cụ thể?
Câu trả lời của mỗi người có thể rất khác nhau: Có bạn đọc để phục vụ việc học và củng cố kiến thức chuyên sâu. Có người đọc để mở rộng vốn từ, rèn luyện khả năng viết và tư duy phản biện. Lại có người đọc để mở rộng sự hiểu biết; đọc để giải trí, giúp tâm hồn không bị cằn khô giữa mặt đất bỏng rát mang tên cuộc đời.
Khi việc đọc được gắn với một nhu cầu thật sự – xuất phát từ mong muốn cá nhân chứ không phải cảm giác “mình nên đọc” – sách sẽ không còn là nhiệm vụ nặng nề, mà trở thành một người bạn đồng hành. Câu hỏi “vì sao đọc” càng rõ ràng, mục tiêu đọc càng cụ thể, thì khả năng duy trì thói quen đọc sẽ càng bền vững.
Bước 2. Chọn sách để đọc
Đừng chạy theo trào lưu, hãy chọn sách phù hợp với nhu cầu và trình độ hiện tại.
Trong thời đại mạng xã hội bùng nổ, không khó để thấy hàng loạt review sách phủ đầy trên trang cá nhân, hội nhóm, kênh YouTube. Một cuốn sách mới ra mắt có thể trở thành hiện tượng chỉ sau vài ngày, được gắn mác “cuốn sách thay đổi cuộc đời bạn”, “bestseller toàn cầu”… Nhưng không phải cuốn sách nào được nói nhiều cũng thật sự có giá trị – và càng không chắc phù hợp với bạn.
Thay vì chạy theo số đông, hãy biết chọn những cuốn sách bổ ích để đọc:
- Những cuốn sách phù hợp với tâm lý lứa tuổi hoặc nhu cầu học tập của bạn. Ví dụ:
- Đọc sách kỹ năng (như kỹ năng quản lý thời gian, giao tiếp) để nâng cao hiệu quả học tập và làm việc.
- Đọc sách văn học (truyện ngắn, tiểu thuyết, thơ…) để thấu hiểu tâm lý con người và văn hóa các vùng miền.
- Đọc sách chuyên ngành (như y học, kỹ thuật) để cập nhật kiến thức mới.
- Đọc sách hạt giống tâm hồn để tìm lại sự bình yên, động lực sống cho mình
- Ngoài ra, hãy thử thách chính mình mỗi tháng với một cuốn sách “khó” hơn – có thể là sách triết học, sách nghiên cứu, hoặc một tiểu thuyết kinh điển từng khiến bạn ngần ngại. Ban đầu có thể khó khăn, nhưng từng trang vượt qua sẽ là từng bậc thang bạn bước lên trong năng lực tư duy và chiều sâu nội tâm.
Hãy nhớ: Đọc sách không phải là một cuộc đua để chứng minh, mà là một hành trình thầm lặng để trưởng thành. Bởi vậy, Chọn sách hay để đọc, đừng đọc theo trào lưu
Bước 3. Tạo thói quen và thời gian biểu
Dành 15-30 phút cố định mỗi ngày (ví dụ: sáng sớm hoặc trước khi đi ngủ) để đọc. Không gian đọc sách có thể rất linh hoạt (góc học tập, sân trường, lớp học…)
Sau vài tuần duy trì, bạn sẽ nhận ra một sự thay đổi thú vị: nếu một ngày không được đọc, bạn sẽ thấy thiếu thiếu, trống trải, như thể mình đã bỏ lỡ điều gì đó quan trọng. Khi ấy, việc đọc sách đã không còn là “việc phải làm”, mà đã thực sự trở thành một phần cuộc sống của bạn – giống như ăn uống, ngủ nghỉ, hít thở khí trời.
Bước 4. Kỹ năng đọc chủ động
- Xem trước: Đọc mục lục, lời giới thiệu, và tóm tắt cuối sách để nắm khung nội dung.
- Ghi chú (Note-taking): viết tay trong sổ tay, gõ trên điện thoại, đăng trên blog cá nhân, hoặc chia sẻ trên mạng xã hội như một cách “tóm tắt hành trình đọc của mình” . Một vài dòng tóm tắt ý chính, một đoạn trích dẫn khiến bạn ngẫm nghĩ, hay vài dòng cảm xúc chân thành sau một chương sách… cũng đã đủ. Ghi chép là bước biến “đọc để biết” thành “đọc để nghĩ”. Và như vậy, bạn đã bắt đầu “đối thoại” với cuốn sách ấy, thay vì chỉ lắng nghe một chiều.
- Ghi nhớ sâu hơn, vì việc viết lại giúp củng cố dấu ấn trong trí nhớ.
- Kết nối kiến thức từ sách với trải nghiệm cá nhân, từ đó hình thành sự hiểu biết mang tính ứng dụng.
- Tập luyện tư duy phản biện, vì mỗi lần ghi chép là một lần bạn tự hỏi: “Tôi nghĩ gì về điều này? Tôi đồng ý hay phản đối, và vì sao?”
- Tủ sách gia đình (nếu có)
- Mượn từ thầy cô, bạn bè, người quen biết
- Thư viện nhà trường
- Thư viện Tỉnh Quảng Trị (Thư viện tỉnh Quảng Trị - cơ sở tại Đông Hà hiện nay có khoảng 200.000 bản sách giấy, hơn 2,5 triệu trang sách điện tử và gần 100 tên báo, tạp chí các loại. Mọi người có thể mượn trực tiếp bằng cách mở Thẻ đọc hoặc mượn Online, sách sẽ được chuyển tới qua đường dịch vụ bưu chính công ích. )
- Các ứng dụng/website online như Waka, Komo, Wattpad, SachHayOnline…
Chúc các bạn thành công!