THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC TRẢI NGHIỆM – HƯỚNG NGHIỆP CỦA CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG Ở TỈNH QUẢNG TRỊ

Tóm tắt.  Hoạt động giáo dục Trải nghiệm, Hướng nghiệp là một nội dung mới trong chương trình giáo dục phổ thông 2018, vì vậy có nhiều vấn đề đặt ra trong chỉ đạo thực hiện và cũng có nhiều trường đang bất cập trong việc bố trí nhân sự thực hiện chương trình hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp hiện nay. Bài viết này nêu lên tổng quan về hoạt động giáo dục trải nghiệm, hướng nghiệp; thực trạng công tác triển khai và giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục trải nghiệm, hướng nghiệp ở các trường phổ thông của tỉnh Quảng Trị.

Từ khóa: Giải pháp; Hiệu quả giáo dục; Hoạt động trải nghiệm; Hướng nghiệp; Trường phổ thông; Tỉnh Quảng Trị.

Trong quá trình tổ chức dạy học hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp theo Chương trình giáo dục phổ thông mới 2018, bên cạnh những nỗ lực của toàn ngành nhằm đem lại kết quả tích cực  thì cũng có nơi, có trường tổ chức hoạt động này còn mang tính hình thức, thậm chí có nơi thị trường hóa, xã hội hóa… không đúng với ý nghĩa giáo dục. Không ít giáo viên của các nhà trường cho rằng trải nghiệm, hướng nghiệm là chỉ cần đưa học sinh đi thăm quan một số buổi ở một vài nơi như điểm du lịch, bảo tàng, trang trại… Nếu giáo viên mà quan niệm đơn giản như vậy về hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là chưa thực sự hiểu đúng tinh thần của hoạt động giáo dục này. 

 Hiện nay, hoạt động giáo dục Trải nghiệm – Hướng nghiệp cho bậc THPT đã bước sang năm thứ 2, THCS đã bước sang năm thứ 3 và Tiểu học bước sang năm thứ 4. Đối với một số giáo viên được tiếp cận nội dung và phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục này từ các lớp 1,2,3,6,7 và 10 dù sao cũng đã trang bị cho mình được chút kinh nghiệm nhất định nên tương đối tự tin để giảng dạy trong năm học 2023 - 2024. Nhưng đối với số giáo viên năm nay mới được phân công giảng dạy hoạt động này ở các lớp 4, 8, 11 thì sự bỡ ngỡ, hạn chế là không thể tránh khỏi. Vậy làm thế nào để có sự đồng đều về chất lượng và hiệu quả khi tổ chức hoạt động giáo dục này ở các khối lớp giữa giáo viên cũ và mới? Thực sự là một khó khăn, thách thức không dễ được giải quyết, khắc phục nhanh trong thời gian ngắn mà cần phải có thời gian và triển khai đồng bộ từ nhiều phía: nhà trường phổ thông, giáo viên và cả các trường sư phạm… thì bài toán này mới sớm có lời giải một cách triệt để.

Xuất phát từ thực tiễn trên, chúng tôi đã tiến hành khảo sát tình hình thực hiện hoạt động trải nghiệm – hướng nghiệp các trường phổ thông trong phạm vi tỉnh Quảng Trị và mạnh dạn đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động trải nghiệm – hướng nghiệp trong thời gian tới nhằm góp phần thực hiện tốt hơn chương trình giáo dục phổ thông mới trên địa bàn tỉnh nhà. Ngoài ra, còn giúp các trường sư phạm có thêm cơ sở thực tiễn để xây dựng, bổ sung, phát triển chương trình, kế hoạch đào tạo cho sinh viên sư phạm nhằm  đáp ứng được đòi hỏi thực tiễn của giáo dục nước ta trong thời gian tới.

1. Tổng quan về hoạt động giáo dục trải nghiệm, hướng nghiệp

1.1. Nội dung cơ bản về Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp theo chương trình giáo dục phổ thông mới 2018

  Toàn bộ hoạt động giáo dục trải nghiệm, hướng nghiệp được tóm tắt ở công văn 4020 [4] như sau:

*/ Về nội dung                                                                             

Nội dung Hoạt động trải nghiệm và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp được xây dựng dựa trên các mối quan hệ của cá nhân học sinh với bản thân, với xã hội, với tự nhiên, với nghề nghiệp và được tổ chức thành 4 mạch hoạt động [3]:

*/ Về chương trình và thời lượng

 Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp (HĐTNHN) là hoạt động giáo dục bắt buộc nhằm hướng đến mục tiêu giáo dục “phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh” nên chiếm thời lượng lớn trong chương trình của mỗi lớp học, cấp học. Cụ thể ở cấp tiểu học, hoạt động giáo dục bắt buộc là “hoạt động trải nghiệm” ở mỗi lớp tương ứng 105 tiết/ 875 tổng số tiết học/năm học. Cấp trung học cơ sở, hoạt động giáo dục bắt buộc là “hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp” có 105 tiết/tổng số 1015-1032 tiết học/năm học, bằng với số tiết học môn Ngoại ngữ và môn Lịch sử và Địa lí. Cấp trung học phổ thông, “hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp” cũng có 105 tiết/tổng số 1015 tiết học/năm học và bằng với số tiết các môn Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ; tất nhiên là cao hơn hẳn các môn học còn lại [3].

*/ Về Hình thức tổ chức giáo dục và lực lượng giáo dục

- Hình thức tổ chức: Hoạt động trải nghiệm và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp được thực hiện trong và ngoài lớp học, trong và ngoài trường học; theo quy mô nhóm, lớp học, khối lớp hoặc quy mô trường; với bốn loại hình hoạt động chủ yếu là Sinh hoạt dưới cờ, Sinh hoạt lớp, Hoạt động giáo dục theo chủ đề và Hoạt động câu lạc bộ;

- Lực lượng giáo dục: Có nhiều lực lượng trong và ngoài nhà trường tham gia, phối hợp, liên kết  giáo dục như: giáo viên chủ nhiệm lớp, giáo viên môn học, cán bộ tư vấn tâm lí học đường, cán bộ Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, cán bộ Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, cán bộ phụ trách Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, Ban Giám hiệu nhà trường, cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương, các tổ chức, cá nhân trong xã hội… [3]

*/ Về đánh giá môn học

Kết quả đánh giá đối với mỗi học sinh là kết quả tổng hợp đánh giá thường xuyên và định kì về phẩm chất và năng lực và có thể phân ra làm một số mức để xếp loại. Kết quả đánh giá Hoạt động trải nghiệm và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp được ghi vào hồ sơ học tập của học sinh (tương đương một môn học)[3].

1.2. Hướng dẫn của Bộ GDĐT về việc triển khai hoạt động giáo dục trải nghiệm 

Mới đây, ngày 10/12/2023, Bộ Giáo dục – Đào tạo đã mở lớp tập huấn online cho 63 Sở Giáo dục – Đào tạo và các giáo viên dạy giáo dục trải nghiệm, hướng nghiệp trên toàn quốc nhằm hướng dẫn cho các trường cách tổ chức dạy học sao cho hiệu quả và có ý nghĩa thiết thực đối với học sinh. Trong buổi tập huấn này, Bộ Giáo dục – Đào tạo yêu cầu các Sở Giáo dục và các trường phổ thông trên toàn quốc bám sát các công văn và triển khai cho phù hợp với nhân sự và điều kiện cơ sở vật chất của trường mình như sau:

*/ Công văn 5512/2020 [1]

- Hiệu trưởng tổ chức xây dựng và ban hành kế hoạch thời gian thực hiện chương trình của từng môn học bảo đảm tổng số tiết/năm học quy định trong chương trình. Các nhà trường chủ động bố trí thời gian thực hiện chương trình bảo đảm tính khoa học, sư phạm, không gây áp lực đối với học sinh, không bắt buộc phải dạy môn học ở tất cả các tuần, không bắt buộc phải chia đều số tiết/tuần để sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên, nhân viên của nhà trường. [1]

*/ CV 2613 (năm 2021) [2] & CV 1496 (năm 2022)[3] 

HĐTNHN: Các chủ đề hoạt động theo hình thức Sinh hoạt lớp và Sinh hoạt dưới cờ thực hiện theo hướng bảo đảm sự phù hợp về nội dung và thời lượng để dành thời gian cho việc tổ chức các nội dung hoạt động khác của lớp, của trường theo quy định [2].

*/ CV 3899 (năm 2023) [5]

Đối với HĐTNHN: ưu tiên phân công giáo viên đảm nhận các nội dung phù hợp với chuyên môn của giáo viên; giáo viên đảm nhiệm nội dung nào được thể hiện trên kế hoạch giáo dục và được tính giờ thực hiện đối với nội dung đó theo phân phối chương trình và không trùng với nhiệm vụ của giáo viên làm chủ nhiệm lớp theo quy định hiện hành [4].

Trên đây là những văn bản hướng dẫn thực hiện phân công nhiệm vụ phù hợp với chuyên môn để việc tổ chức dạy học hiệu quả. Trong thời gian qua, Bộ Giáo dục – Đào tạo cũng thấy được các trường trên toàn quốc gặp rât nhiều khó khăn trong việc triển khai thực hiện. Sau đây là một số khó khăn mà Bộ GDĐT tổng hợp lại trên cơ sở tiếp thu sự phản hồi từ thực tiễn dạy học của các trường.

1.3. Những khó khăn khi tổ chức dạy học trải nghiệm, hướng nghiệp

 Sau đây là tổng hợp từ Bộ Giáo dục – đào tạo về những khó khăn của các trường đang gặp phải khi tổ chức dạy học trải nghiệm, hướng nghiệp:

Thứ nhất, thiếu giáo viên và giáo viên chưa tự tin trong giảng dạy

- Thiếu giáo viên, cơ cấu GV không đồng đều giữa các phân môn để đảm bảo dạy đúng chuyên môn; một số GV còn thiếu kinh nghiệm trong việc giảng dạy môn tích hợp hoặc không được đào tạo đầy đủ (Hải Phòng, Trà Vinh, Thái Nguyên, Hà Nam, Vĩnh Phúc, Hà Giang, Đắk Nông);

- Một số giáo viên chưa đủ điều kiện, tự tin để dạy được các chủ đề trong chương trình môn học; GV chưa được đào tạo bồi dưỡng dạy học tích hợp môn Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lý nên gặp khó khăn trong việc dạy học (Long An, Tiền Giang, Sóc Trăng, Quảng Trị, Bạc Liêu, Kon Tum);

- Đối với các cơ sở giáo dục thiếu GV rất khó khăn khi bố trí, sắp xếp thời khóa biểu; nếu bố trí dạy song song các mạch kiến thức để ổn định số tiết/tuần cho GV thì các chủ đề có thể bị xáo trộn, không đúng với tinh thần môn học tích hợp bởi chương trình thiết kế theo mạch kiến thức logic (Hà Giang, Nghệ An, Bạc Liêu, Đồng Nai).

- Không có GV được đào tạo chuyên môn về HĐTNHN (Long An, Tiền Giang, Sóc Trăng, Quảng Trị, Đắk Nông). [6]

Thứ hai,  Khó khăn trong tổ chức thực hiện hoạt động

- Chưa đồng bộ giữa chỉ đạo của Bộ GDĐT và hướng dẫn của tác giả viết SGK về HĐTNHN nên CBQL, GV gặp khó trong việc xây dựng kế hoạch giáo dục và sự phân công của cơ sở giáo dục (Cần Thơ, Sơn La);

- Số tiết để tính định mức cho GV tăng lên, trong khi biên chế GV không thay đổi, không có kinh phí để trả thừa giờ cho GV (Sơn La, Đà Nẵng);

- Nhà trường, GV đang lúng túng khi xác định nội dung chủ đề theo loại hình Sinh hoạt dưới cờ; cách thức tổ chức trong một thời điểm cho nhiều lớp, nhiều khối lớp; cách tính tiết, chế độ cho GV thực hiện (Nghệ An, Hòa Bình, Sơn La, Cao Bằng, Lai Châu) [6].

Thứ ba, Khó khăn về kinh phí

- Chưa có hướng dẫn cụ thể việc sử dung ngân sách trong việc tổ chức các HĐTNHN (Long An, Tiền Giang, Sóc Trăng, Quảng Trị, Hòa Bình, Sơn La);

- Việc tổ chức các HĐTNHN ngoài nhà trường như các hoạt động mang tính chất cống hiến hay tham quan như tìm hiểu về làng nghề truyền thống… thường đem lại hiệu quả cao nhưng thường gặp khó khăn về kinh phí tổ chức thực hiện (Hải Phòng, Trà Vinh, Lào Cai, Hòa Bình, Kon Tum). [6]

1.4. Chỉ đạo thực hiện của Bộ Giáo dục – Đào tạo trong thời gian tới đối với HĐTNHN (Công văn 5636)

a) Phân công giáo viên

- Bảo đảm sự phù hợp giữa năng lực chuyên môn của giáo viên và nội dung HĐTNHN được đảm nhiệm;

- Ưu tiên phân công giáo viên có chuyên môn đào tạo phù hợp với yêu cầu về kiến thức, kĩ năng mà học sinh cần sử dụng để thực hiện hoạt động trải nghiệm của bản thân theo yêu cầu của chương trình [6].

b) Kế hoạch giáo dục

- Xây dựng theo từng chủ đề; giáo viên được phân công đảm nhận chủ đề nào thực hiện chủ đề đó;

- Xây dựng thời khóa biểu bảo đảm sự linh hoạt (không bắt buộc phải thực hiện lần lượt các chủ đề theo trình tự trong sách giáo khoa) sao cho mỗi chủ đề được tổ chức thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định phù hợp với số giờ dạy của giáo viên trong khoảng thời gian đó, tránh quá tải đối với giáo viên tại thời điểm thực hiện chủ đề được phân công. (tham khảo kế hoạch giáo dục tại Phụ lục IV). [6]

c) Tổ chức thực hiện và kiểm tra, đánh giá

- Tổ chức cho học sinh thực hành, rèn luyện và vận dụng theo nội dung và phương pháp đã được học với yêu cầu cụ thể về sản phẩm mà học sinh phải hoàn thành (báo cáo kết quả thực hiện).

- Quá trình trải nghiệm có thể là hoạt động của cá nhân, nhóm nhỏ hoặc nhóm lớn, ở các không gian khác nhau trong và ngoài lớp học, trong và ngoài nhà trường tùy theo nội dung và tính chất của hoạt động.

- Giáo viên chỉ đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn, kiểm tra quá trình thực hiện của học sinh.

- Đối với đánh giá thường xuyên, giáo viên được phân công phụ trách nội dung nào thực hiện đánh giá thường xuyên đối với nội dung đó. Hiệu trưởng phân công giáo viên tổng hợp, ghi kết quả đánh giá vào sổ theo dõi, đánh giá học sinh và học bạ.

- Nội dung đánh giá định kì được xây dựng phù hợp với nội dung và thời lượng thực hiện chương trình đến thời điểm đánh giá.

- Các giáo viên được phân công dạy học thống nhất về nội dung và yêu cầu đánh giá, trong đó xác định cụ thể các tiêu chí đánh giá để đáp ứng yêu cầu cần đạt của chương trình; khuyến khích đánh giá thông qua dự án học tập, sản phẩm hoạt động trải nghiệm của học sinh.

Trên đây là những giải pháp vĩ mô của Bộ GDĐT hướng dẫn cho các trường triển khai thực hiện tốt HĐYNHN trong những năm học tiếp theo. Song để thực hiện tốt  sự chỉ đạo chung thì mỗi địa phương, mỗi trường còn phải đưa ra các giải pháp bền vững bên cạnh các giải pháp tình thế trước mắt thì mới có thể tổ chức dạy học hiệu quả HĐTNHN. Tỉnh Quảng Trị cũng không ngoại lệ trong việc cần phải xây dựng và thực hiện các giải pháp đồng bộ nhằm khắc phục những tồn tại, nút thắt trong tổ chức dạy học trải nghiệm, hướng nghiệp để góp phần thực hiện tốt mục tiêu giáo dục toàn diện theo chương trình phổ thông mới.

2.1. Thực trạng giáo dục trải nghiệm, hướng nghiệp ở các trường phổ thông trên địa bàn tỉnh Quảng Trị

Kết quả đạt được:

Nhìn tổng thể thì HĐTNHN ngay từ khi đưa vào giảng dạy cho khối 1,2,3,4,6,7,8,10,11 thì đều nhận được sự chỉ đạo sát sao của hội đồng bộ môn các cấp từ sở, huyện, cụm đến trường nên việc tổ chức hoạt động giáo dục này càng ngày càng sắc nét, thu được nhiều kết quả khích lệ, nhận được sự hài lòng và phản hồi tích cực của xã hội, của các bậc phụ huynh mà đặc biệt là sự hào hứng, thích thú, nhiệt tình của các em trong các giờ học trải nghiệm, có tính lan tỏa rộng. Minh chứng: Trường Hải Quế, Hải Lăng, Quảng Trị tổ chức thành công chuyên đề cấp huyện ngày 29/04/2022 Tổ Xã hội tổ chức buổi chuyên đề môn Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp lớp 6 cấp huyện với chủ đề “Hoạt động trải nghiệm- Tìm hiều về các nghề truyền thống tại địa phương”.

Ngày 6/12/2023, PTLC- CĐSP Quảng Trị  - Thành phố Đông Hà tổ chức Hội thi Trường học Tranh biện với Chủ đề:  Phòng chống ma túy cho  liên khối  10, 11 và 12.

Ngày 8/12/2023, Trường THPT Quảng Trị, Thị xã Quảng Trị tổ chức hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp với Chủ đề : Kiểm soát cảm xúc và ứng xử phù hợp để phòng tránh bạo lực học đường cho khối 11.

Ở chuyên đề Tìm hiều về các nghề truyền thống tại địa phương đã giúp cho học sinh hiểu được lịch sử phát triển của nghề truyền thống tại địa phương, qua đó giáo dục niềm tự hào, lòng yêu quê hương đất nước, có ý thức được trách nhiệm trong việc giữ gìn, phát triển nghề truyền thống của quê hương. Ngoài ra, trải nghiệm tại các nghề truyền thống tại địa phương còn giúp HS định hướng nghề nghiệp trong tương lại… Chuyên đề: Trường học Tranh biện sẽ giúp cho học sinh rèn kỹ năng giao tiếp, thuyết trình, hùng biện, tư duy lô gic, mạnh dạn tự tin, bình tĩnh để giải quyết tình huống trong tranh luận. Chuyên đề: Kiểm soát cảm xúc và phòng chống bạo lực học đường giúp cho các em có thêm kỹ năng phòng, tránh bạo lực trong nhà trường và ngoài xã hội. Có kinh nghiệm để kiểm soát cảm xúc và làm chủ cảm xúc trong mọi tình huống. Bình tĩnh, tự tin trong giao tiếp, ứng xử có văn hóa với mọi người để tạo sự thân thiện, vui vẻ, hòa đồng trong lớp, trong trường và ngoài cộng đồng. Các chuyên đề đều được thiết kế dưới hình thức sân khấu hóa hoặc trải nghiệm  nên đạt hiệu quả cao và sức lan tỏa rộng trong HS và sự hài lòng, ủng hộ từ phía phụ huynh.  [7]

 Những mặt  tồn tại và hạn chế:

Bên cạnh những kết quả đạt được về việc tổ chức dạy học trải nghiệm và hướng nghiệp ở nhiều trường trên địa bàn tỉnh trong thời gian qua thì cũng phải thẳng thắn thừa nhận việc tổ chức  hoạt động giáo dục bắt buộc này ở nhiều trường còn nhiều bất cập nên hiệu quả là rất hạn chế. Thể hiện ở phản hồi của Ông Mai Huy Phương – Phó Giám đốc Sở Giáo dục – Đào tạo Quảng  Trị với Bộ Giáo dục – Đào tạo trong buổi tập huấn online ngày 10/12/2023 khi nói về khó khăn mà các trường phổ thông của tỉnh Quảng trị gặp phải là giáo viên không có chuyên môn, không được đào tạo bài bản để dạy học môn trải nghiệm, hướng nghiệp nên rất lúng túng, thiếu tự tin trong giảng dạy sinh ra tư tưởng dạy qua loa, chiếu lệ nên khó có thể đạt được mục tiêu của hoạt động này theo quy định của chương trình giáo dục phổ thông mới 2018. Hiện nay, nhiều trường học trên phạm vi toàn tỉnh chưa có giáo viên chuyên trách Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp đành phải phân công giáo viên chủ nhiệm kiêm nhiệm. Nhiều trường, nhiều giáo viên còn hiểu chưa đúng nên cho rằng tổ chức hoạt động trải nghiệm được tiến hành trong các giờ chào cờ và sinh hoạt lớp. Mà hiểu chính xác ở đây  phải là tổ chức dạy học hoạt động này  được tổ chức theo hình thức sinh hoạt lớp và chào cờ. Ở bậc Tiểu học, hoạt động trải nghiệm phân công cho các giáo viên chủ nhiệm phối hợp với Tổng phụ trách đội đảm nhiệm. Ở bậc THCS &THPT,  đa số trường sẽ phân cho các giáo viên còn thiếu tiết dạy trải nghiệm, hướng nghiệp mà không tính đến có phù hợp với chuyên môn hay không. Qua khảo sát  tất cả các trường THPT của 9 huyện, thị xã và thành phố trên phạm vi toàn tỉnh thì cho ra con số rất băn khoăn đó là: tất cả các trường THPT chọn tổ hợp các môn xã hội thì chủ yếu  dạy hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp  lại là các giáo viên dạy các môn tự nhiên  như: Lý, Hóa, Sinh, Tin, rất ít giáo viên dạy môn xã hội đảm nhiệm phần này. Mà các giáo viên dạy các môn tự nhiên phải kiêm nhiệm thêm hoạt động trải nghiệm làm cho họ gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình tổ chức dạy học. Chính vì sự bất cập này mà dẫn tới kết quả tổ chức hoạt động trải nghiệm ở các trường phổ thông không thể đạt chất lượng và hiệu quả như kỳ vọng. [6]

2.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục trải nghiệm, hướng nghiệp cho các trường phổ thông ở tỉnh Quảng Trị

Để nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học trải nghiệm, hướng nghiệp, các trường cần triển khai đồng bộ các giải pháp trước mắt, tình thế và lâu dài, bền vững sau đây:

*Giải pháp trước mắt:

Thứ nhất, về nhân lực: các trường phổ thông cần phân công giáo viên bảo đảm sự phù hợp giữa năng lực và chuyên môn của giáo viên với nội dung hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp được đảm nhiệm. Ưu tiên phân công giáo viên phụ trách theo từng chủ đề để thuận lợi trong việc xây dựng kế hoạch tổ chức thực hiện, hướng dẫn và đánh giá học sinh trong quá trình trải nghiệm theo yêu cầu cần đạt của chủ đề đó.

Thứ hai, về kế hoạch giáo dục: khi tổ chức thực hiện hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cần được xây dựng theo từng chủ đề. Giáo viên được phân công đảm nhận chủ đề tổ chức cho học sinh tìm hiểu nội dung, phương pháp, hình thức hoạt động; tổ chức cho học sinh luyện tập, thực hành trải nghiệm theo yêu cầu của chương trình và tổ chức cho học sinh báo cáo, thảo luận, đánh giá về kết quả thực hiện. Khi xây dựng thời khóa biểu bảo đảm sự linh hoạt (không bắt buộc phải chia đều số tiết/tuần, không bắt buộc thực hiện lần lượt các chủ đề theo trình tự trong sách giáo khoa); sao cho mỗi chủ đề được tổ chức thực hiện trong một khoảng thời gian phù hợp với kế hoạch của giáo viên trong thời gian đó.

 Thứ ba, về tổ chức thực hiện và kiểm tra, đánh giá: Giáo viên phải bám sát yêu cầu cần đạt của chủ đề để tổ chức cho học sinh thực hành, rèn luyện và vận dụng theo nội dung, phương pháp, hình thức hoạt động  đã  được dự kiến trong kế hoạch dạy học. Quá trình trải nghiệm có thể là hoạt động của cá nhân, nhóm nhỏ hoặc nhóm lớn, ở các không gian khác nhau trong và ngoài lớp học, trong và ngoài nhà trường tùy theo nội dung và tính chất của hoạt động, năng lực sở trường của giáo viên và điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường. Trong quá trình học sinh thực hành trải nghiệm, giáo viên đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn, kiểm tra quá trình thực hiện của học sinh. Việc đánh giá thường xuyên, giáo viên được phân công phụ trách chủ đề nào thì thực hiện đánh giá thường xuyên đối với chủ đề đó. Các  giáo viên  đảm nhiệm Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp ở mỗi lớp cần phối hợp với  nhau để thống nhất kết quả đánh giá  đánh giá định kỳ và  ghi kết quả vào học bạ cho học sinh. [5]

*Giải pháp lâu dài:

Một là, dù các trường đã cố gắng căn cứ vào nhân, tài, vật lực của nhà trường để bố trí dạy học trải nghiệm, hướng nghiệp sao cho hiệu quả nhất thì vẫn không tránh được bất cập cơ bản là thiếu giáo viên chuyên trách hoạt động này. Đa số là  giáo viên kiêm nhiệm dạy hoạt động này cho nên để giải quyết  triệt để tình trang “ Bắt cóc bỏ dĩa” như hiện nay của nhiều trường thì cần phải có giải pháp bền vững là  thường xuyên nâng cao trình độ chuyên môn và năng lực tổ chức hoạt động này cho các giáo viên trong nhà trường. Thường xuyên tập huấn các chuyên đề  cho giáo viên dạy hoạt động trải nghiệm ở các quy mô cấp huyện, cấp tỉnh  dưới dạng các môdul được xây dựng bám sát các mạch nội dung của hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp ở mỗi lớp học và bậc học.

Hai là, phải bổ sung, hoàn thiện cơ sở vật chất, thiết bị dạy học trải nghiệm, hướng nghiệp trong nhà trường theo hướng lớp học thông minh, trường học thông minh phù hợp với thời đại công nghiệp 4.0 để các em có một môi trường trải nghiệm phong phú, đa đạng, an toàn và cập nhật, bắt kịp xu hướng thời đại trong hướng nghiệp và bảo vệ các giá trị truyền thống, bản sắc văn hóa của dân tộc

Ba là, phải có nguồn ngân sách đủ chi để nhà trường tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho từng khối lớp theo đúng mực tiêu đã đề ra của các chủ đề tránh tình trạng học suông, nặng về lý thuyết  thiếu tính thực tiễn ở nhiều tiết học, không kích thích được sự hào hứng, nhiệt tình, thích thú của các em trong các giờ học trải nghiệm.

Bốn là, phải đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp để hoạt động này thiết thực đối với học sinh. Cụ thể, các nhà trường cần phải xây dựng mối quan hệ tốt với các cơ quan nhà nước, công ty, doanh nghiệp, các khu du lịch, các cơ sở sản xuất, các làng nghề, các hội chợ thương mại, hội chợ việc làm, trung tâm môi giới việc làm, các cơ sở dịch vụ… để khi cần trải nghiệm chủ đề nào, có thể tổ chức cho học sinh thực hành ngay và luôn trong môi trường thực tế chứ không phải là giả định, mô phỏng.

Năm là,  kiến  nghị với Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo các trường Đại học sư phạm sớm bổ sung, phát triển chương trình đào tạo để đưa học phần Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp vào giảng dạy cho sinh viên các khoa sư phạm với thời lượng 02 tín chỉ. Trong khi đi thực tập, sinh viên phải dạy từ 1 đến 2 giờ trải nghiệm để đến khi ra trường đi dạy sẽ không còn bỡ ngỡ, thiếu hụt kỹ năng khi tổ chức hoạt động này. Làm được như vậy thì trong tương lai, các trường sẽ có một đội ngũ kế cận dạy hoạt động này một cách bài bản, chính thống. Tình trạng thiếu và yếu giáo viên dạy hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp sẽ được khắc phục trong thời gian tới.

Trải nghiệm, hướng nghiệp là hoạt động giáo dục bắt buộc trong nhà trường giúp học sinh hình thành các phẩm chất quan trọng và năng lực cốt lõi. Đây là làn gió mới được hi vọng có thể góp phần làm thay da đổi thịt nền giáo dục Việt Nam. Học sinh có cơ hội khám phá và phát triển bản thân bởi các em được trực tiếp tham gia vào tất cả các hoạt động trải nghiệm do thầy cô tổ chức. Các em sẽ tìm thấy niềm đam mê và hứng thú của mình khi được kích thích sáng tạo, khơi dậy tiềm năng, phát huy tính cá thể, chủ động, tự giác, tích cực và sáng tạo. Từ đó có thêm động lực để học hỏi, phát triển bản thân. Không những vậy, học sinh còn có điều kiện thuận lợi được tìm hiểu về thế giới xung quanh khi được hòa mình vào môi trường sống với các hoạt động trải nghiệm thực tế… Nhờ vậy, những tình cảm cao đẹp như yêu thiên nhiên, yêu nước, trân quý những giá trị của dân tộc hay lối sống có trách nhiệm được bồi dưỡng và vun đắp. Đặc biệt ý nghĩa của hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là nhằm hình thành ở học sinh các năng lực chung và đặc thù. Trong đó, các năng lực đặc thù của hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp như năng lực thích ứng với cuộc sống, năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động hay năng lực định hướng nghề nghiệp được chú trọng bồi dưỡng. Bên cạnh đó, nhiều kĩ năng sẽ dần được hình thành cho học sinh thông qua các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp. Tất cả các phẩm chất, năng lực mà các em có được từ hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp không chỉ là thước đo đánh giá sự tiến bộ của học sinh mà còn là nền tảng, hành trang vững chắc giúp các em có thể hoạch định con đường đi của mình trong tương lai, tự mình đưa ra những quyết định đúng đắn trong lựa chọn nghề nghiệp và vững tin theo đuổi ước mơ. Để đạt được mục tiêu  trên thì đòi hỏi sự chung tay nỗ lực, cố gắng của toàn ngành và hệ thống các trường sư phạm cùng nhóm tác giả biên soạn tài liệu hoạt động này. Những kì vọng được đặt ra ở trên chính là viễn cảnh tương lai tươi sáng cho nền giáo dục nước nhà, tuy nhiên, để chạm tới vạch đích ấy, chúng ta sẽ phải trải qua một hành trình dài lâu và không hề dễ dàng với bao thách thức.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1]. Bộ GDĐT, Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH ngày 18/12/2020 Về việc xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục của nhà trường.

[2]. Bộ GDĐT, Công văn 2613//BGDĐT-GDTrH ngày 23/6/2021 Về việc triển khai thực hiện chương trình giáo dục trung học năm học 2021-2022

[3]. Bộ GDĐT, Công văn 1496 ngày 19 /04 /2022 Về việc triển khai thực hiện chương trình

[4]. Bộ GDĐT, Công văn 4020/BGDĐT-GDTrH ngày 22/8/2022 Về việc Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục trung học năm học 2022-2023.

[5]. Bộ GDĐT, Công văn 3899/BGDĐT-GDTrH ngày 03/8//2023 Về việc Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục trung học năm học 2023-2024.

[6]. Bộ GDĐT, Công văn số5636/BGDĐT-GDTrH ngày 10/10/2023 V/v xây dựng kế hoạch dạy học các môn học Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lí, Hoạt động trải nghiệm, HN;

[7]. Hướng dẫn tổ chức dạy học môn tích hợp và hoạt động trải nghiệm, truy cập ngày 10/12/2023, nguồn từ https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/huong-dan-to-chuc-day-hoc-mon-tich-hop-va-hoat-dong-trai-nghiem-119231024173012941.htm

[8]. Bộ GDĐT (2023). Tập huấn toàn quốc dạy học môn tích hợp và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, truy cập ngày 12/12/2023, nguồn từ https://moet.gov.vn/tintuc/Pages/tin-tong-hop.aspx?ItemID=8934.